Poradnik interwencyjny WWF

Poradnik ma na celu być wsparciem w podejmowanych przez Ciebie inicjatywach w celu ochrony środowiska oraz poszczególnych składających się na niego elementów. Niniejszy poradnik stanowi skuteczne narzędzie do działania głównie w celu zapobieżenia negatywnym skutkom bezprawnej działalności człowieka względem przyrody, w tym życia i zdrowia roślin i zwierząt. Poradnik zawiera przykłady zdarzeń bezprawnych, których możesz być świadkiem. Pamiętaj jednak, że: 

• masz nie tylko uprawnienie, ale w większości przypadków również społeczny obowiązek zgłosić zaobserwowane naruszenie prawa odpowiednim organom,
• możesz złożyć zawiadomienie o możliwości popełnienia przez inną osobę przestępstwa lub wykroczenia czy też zawiadomienie do organu administracji o naruszeniu przepisów
• nie w każdej sytuacji będzie przysługiwało Ci prawo do uczestnictwa w czynnościach podejmowanych przez organ w postępowaniu, wszczętym na skutek Twojego zawiadomienia,
• uprawnienie do udziału w postępowaniu będziesz miał wyłącznie wtedy, jeżeli posiadasz interes prawny, np. jesteś poszkodowany działaniem sąsiada lub przysługuje Ci status pokrzywdzonego w postępowaniu karnym,
• uprawnionym do udziału w postępowaniu w charakterze strony w sprawach związanych z bezprawnym zabiciem lub znęcaniem się nad zwierzęciem będzie miała organizacja, której statutowym celem jest ochrona zwierząt, dlatego jeżeli jesteś świadkiem złego traktowania zwierzęcia powiadom, poza Policją czy Strażą Miejską, również taką organizację,
• zawiadomienie na Policję czy Straż Miejską lub Straż Gminną możesz złożyć anonimowo,
• nie martw się, jeżeli złożysz zawiadomienie do niewłaściwego miejscowo organu, Twoja sprawa powinna zostać przekazana przez niewłaściwy organ do odpowiedniej jednostki,
• nie zapomnij o tym, aby możliwie najbardziej szczegółowo opisać okoliczności zdarzenia i załączyć lub wskazać dowody zdarzenia. 

Załączamy bazowy wzór zawiadomienia, którym możesz się posłużyć przy kierowaniu swojej sprawy do odpowiedniego organu.  

1.1_zawiadomienie_wzor.docx  

Przy każdym zagadnieniu znajdziesz również wzory pism, z których możesz skorzystać zgłaszając naruszenia.

Zgłaszanie informacji o potencjalnych zagrożeniach może odbywać się również za pośrednictwem narzędzi teleinformatycznych. Takim rozwiązaniem jest Krajowa Mapa Zagrożeń Bezpieczeństwa: https://policja.pl/pol/mapa-zagrozen-bezpiecze/33880,dok.html.  Jest to platforma wymiany informacji, za pomocą której każdy obywatel w trosce o bezpieczeństwo ma możliwość dzielenia się informacjami o potencjalnych zagrożeniach z Policją. Zgłoszenie może dotyczyć m.in: wypalania traw, znęcania się nad zwierzętami, nielegalnej wycinki drzew, niszczenie zieleni czy dzikich wysypisk śmieci, przy czym każde wprowadzone przez obywatela zagrożenie wywoła odpowiednią reakcję Policji. Należy podkreślić, że strona nie służy do zgłaszania potrzeby pilnej interwencji Policji. Dodatkowo wskazać należy, że jednostki organizacyjne Policji prowadzą Zielone Strefy, które mają na celu zmniejszenie liczby przestępstw dokonywanych na zwierzętach i środowisku. Kolejnym narzędziem dla społeczeństwa, które ma na celu ochronę środowiska jest usługa Naruszenia środowiskowego dostępna za pośrednictwem aplikacji mObywatel. Informacje przekazywane za jej pośrednictwem przez obywateli trafiają bezpośrednio do Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Aplikacja mObywatel umożliwia zgłaszanie różnorodnych naruszeń środowiskowych, takich jak:  

• Porzucenie odpadów – nielegalne składowanie, zdeponowanie i zakopywanie.  
• Nielegalne przetwarzanie odpadów – odzysk, unieszkodliwianie i zakopywanie.  
• Zanieczyszczenie substancjami wody, powietrza lub powierzchni ziemi.  

https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/dbaj-o-srodowisko-z-aplikacja-mobywatel 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Policji
• Wojewódzkiej Inspekcji Ochrony Środowiska 

• Spalanie odpadów poza spalarnią odpadów lub współspalarnią odpadów, czyli np. w piecu lub na posesji, polu itp. zagrożone jest karą aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 191 ustawy o odpadach).  
• Spalania tzw. odpadów zielonych (części roślin – gałęzie, liście, kwiaty itd.) zagrożone jest karą aresztu albo grzywny, chyba że dotyczy:

1. spalania zgromadzonych pozostałości roślinnych, gdy nie są objęte obowiązkiem selektywnego zbierania określonym w regulaminie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy;
2. sytuacji, gdy unieszkodliwienie odpadów przez ich spalanie w instalacjach lub urządzeniach przeznaczonych do tego celu jest niemożliwe ze względów bezpieczeństwa, ale wówczas należy uzyskać zezwolenie właściwego ze względu na miejsce spalania odpadów marszałka województwa, a na terenach zamkniętych – Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska
   (wykroczenie z art. 191 w zw. z art. 31 ustawy o odpadach).

• Jeżeli w wyniku spalania odpadów poza spalarniami odpadów występuje zagrożenie życia lub zdrowia albo pogorszenie stanu powietrza, sprawcy grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (przestępstwo z art. 183 kodeksu karnego). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć możliwość wystąpienia pożaru, śmierci ludzi i zwierząt, strat w świecie roślin oraz zanieczyszczenia środowiska.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec innych ludzi, zwierząt i roślin.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na spalaniu odpadów np. na łąkach i polach zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia – spalanie śmieci na posesjach 
   2.1a_zawiadomienie_spalanie-smieci_na_posesjach.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - Spalanie odpadów, śmieci 
   2.1b_zawiadomienie_spalanie-odpadow_smieci.docx  
3. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach  
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20130000021
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny  
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Policji
• Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska 

• Każdy kto gospodaruje odpadami, zobowiązany jest chronić życie i zdrowie ludzi oraz środowisko. W szczególności gospodarowanie odpadami nie może:

1. powodować zagrożenia dla wody, powietrza, gleby, roślin lub zwierząt;
2. powodować uciążliwości przez hałas lub zapach;
3. wywoływać niekorzystnych skutków dla terenów wiejskich lub miejsc o szczególnym znaczeniu, w tym kulturowym i przyrodniczym.
   (art. 16 ustawy o odpadach).  

• Postępowanie z odpadami w sposób sprzeczny z zasadami art. 16 ustawy o odpadach zagrożone jest karą aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 171 ustawy o odpadach).  
• Przez przetwarzanie odpadów rozumie się przez to procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie (art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o odpadach).
• Prowadzenie zbierania odpadów i prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia. Zezwolenie na zbieranie odpadów i zezwolenie na przetwarzanie odpadów wydaje, w drodze decyzji, organ właściwy odpowiednio ze względu na miejsce zbierania lub przetwarzania odpadów (art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach).
• Zbieranie odpadów lub przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia, o którym mowa w art. 41 ustawy o odpadach, zagrożone jest administracyjną karą pieniężną w wysokości od 1000 zł do 1 000 000 zł (art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach).
• Administracyjną karę pieniężną za zbieranie lub przetwarzanie odpadów bez zezwolenia wymierza, w drodze decyzji, wojewódzki inspektor ochrony środowiska właściwy ze względu na miejsce wytwarzania lub gospodarowania odpadami. (art. 196 ustawy o odpadach)
• Wyrzucanie m.in. kamieni, złomu, padliny lub innych nieczystości niebędących odpadami na cudzym gruncie polnym, zagrożone jest karą grzywny nie niższej niż 500 złotych (wykroczenie z art. 154 § 2 Kodeksu wykroczeń)  
• Wyrzucanie m.in. kamieni, złomu, padliny lub innych nieczystości niebędących odpadami w lesie, zagrożone jest karą grzywny nie niższej niż 500 złotych (wykroczenie z art. 162 § 1 Kodeksu wykroczeń).
• Składowanie, usuwanie, przetwarzanie, zbieranie, unieszkodliwianie, transportowanie odpadów w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym, zagrożone jest karą pozbawienia wolności od roku do lat 10 (przestępstwo z art. 183 Kodeksu karnego). 

• Twoja interwencja pomoże zapobiec skażeniu gleby i wody, może również uratować życie żerującym na wysypiskach zwierzętom. Przydrożne łąki i pola to dla niektórych niestety doskonałe miejsce na składowanie śmieci. Podrzucane są tam więc odpady, gruz i inne niepotrzebne już materiały budowlane. Można tam też znaleźć odpady szczególnie niebezpieczne dla środowiska pochodzące np. ze szpitali, fabryk. Gnijące substancje organiczne powodują powstawanie nieprzyjemnego zapachu oraz zanieczyszczenia powietrza przez metan czy siarkowodór.
• Zagrożone są też na łąkach i polach zwierzęta, które często odwiedzają dzikie wysypiska śmieci w poszukiwaniu jedzenia. Stołowanie się na wysypisku może skończyć się dla nich poważnym zatruciem, lub uduszeniem po zachłyśnięciu np. folią. W sznurki, które gniazdujące w pobliżu wysypiska ptaki wplatają w swoje gniazda, często zaplątują się pisklęta i ranią sobie nogi, skrzydła lub nawet się duszą. 

1. Zawiadomienie o możliwości popełnienia wykroczenia – dzikie wysypiska śmieci
   2.2a_dzikie_wysypiska_smieci.docx  
2. Zawiadomienie o możliwości popełnienia wykroczenia - gospodarowanie odpadami w sposób mogący powodować zagrożenia dla wody, powietrza, gleby, roślin lub zwierząt
   2.2b_gospodarowanie_odpadami-w-sposob-mogacy-powodowac-zagrozenia-dla-wody-powietrza-gleby-roslin-lub-zwierzat.docx.docx  
3. Zawiadomienie o możliwości popełnienia wykroczenia - gospodarowanie odpadami powodujące uciążliwości  
   2.2c_gospodarowanie-odpadami-powodujace-uciazliwosci.docx  
4. Zawiadomienie o gospodarowaniu odpadami przez podmiot nieuprawniony
   2.2d_zawiadomienie-o-przetwarzaniu-odpadow-przez-podmiot-nieuprawniony.docx  
5. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach  
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20130000021
6. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń  
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002119 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej  
• Policji  
• Wójtowi, Burmistrzowi albo Prezydentowi Miasta
• Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska 

• Właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez m.in.:

1. wyposażenie nieruchomości w worki lub pojemniki, przeznaczone do zbierania odpadów komunalnych, utrzymanie tych pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym oraz utrzymanie w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów, chyba że na mocy uchwały rady gminy obowiązki te w całości lub w części przejmie gmina jako część usługi w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości w zamian za uiszczoną przez właściciela opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi;
2. zbieranie w sposób selektywny powstałych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie oraz w przepisach wykonawczych;
3. gromadzenie nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych lub osadnikach  
   w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków;
4. pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi;
5. uprzątnięcie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taką drogę uznaje się wydzieloną część drogi publicznej przeznaczoną do ruchu pieszych położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości; właściciel nieruchomości nie jest obowiązany do uprzątnięcia drogi dla pieszych, na której jest dopuszczony płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych;
6. realizację innych obowiązków określonych w regulaminie
   (art. 5 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach).

• Naruszenie obowiązków określonych w art. 5 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zagrożone jest karą grzywny (wykroczenie z art. 10 ust. 2 i 2a w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć możliwość zatrucia ludzi i zwierząt, zniszczenia roślinności, zatrucia gleby i wód gruntowych poprzez nielegalnie składowane odpady.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec innych ludzi, zwierząt i roślin.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na składowaniu odpadów na posesji zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Wójtowi, Burmistrzowi albo Prezydentowi Miasta, Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska, Policji, czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - śmieci na posesji  
   2.3a_smieci-na-posesji.docx  
2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach  
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20130000021
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002119  
4. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19961320622 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Policji
• Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska,
• Wójtowi, Burmistrzowi albo Prezydentowi Miasta 

• Umieszczanie zużytego sprzętu elektronicznego lub elektrycznego z innymi odpadami zagrożone jest karą grzywny (wykroczenie z art. 95 ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym).  
• Nieprzekazywanie zużytego sprzętu elektronicznego lub elektrycznego podmiotom uprawnionym do jego odbioru zagrożone jest karą grzywny (wykroczenie z art. 96 ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym).  
• Odmowa przyjęcia przez podmiot uprawniony zużytego sprzętu elektronicznego lub elektrycznego zagrożona jest karą grzywny (wykroczenie z art. 97 ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym).  
• Składowanie, usuwanie, przetwarzanie, zbieranie, unieszkodliwianie, transportowanie odpadów w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym, zagrożone jest karą pozbawienia wolności od roku do lat 10 (przestępstwo z art. 183 Kodeksu karnego). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć możliwość zanieczyszczeniu środowiska na skutek oddziaływania przez odpady – zużyty sprzęt elektryczny lub elektroniczny.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec środowiska i recyklingu odpadów elektrycznych lub elektronicznych.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na niewłaściwym postępowaniu z odpadami w postaci zużytego sprzętu elektronicznego lub elektrycznego zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia – niewłaściwe postępowanie z elektroodpadami  
   2.4a_niewlasciwe-postepowanie-z-elektroodpadami.docx  
2. Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20150001688  

• Policji
• Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska 

• Odpadami niebezpiecznymi są odpady wskazane w katalogu odpadów, określonym w rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (art. 6 w zw. z art. 4 ust. 3 ustawy o odpadach)
• Porzucanie odpadów niebezpiecznych w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania zagrożone jest karą pozbawienia wolności od lat 2 do lat 12 (przestępstwo z art. 183 ust. 5a Kodeksu karnego). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć możliwość śmierci ludzi i zwierząt, strat w świecie roślin oraz przede wszystkim zanieczyszczeniu środowiska na skutek oddziaływania odpadów niebezpiecznych.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec innych ludzi, zwierząt i roślin.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na nielegalnym bądź niezgodnym z zasadami postępowaniem z odpadami niebezpiecznymi zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa - postępowanie z odpadami niebezpiecznymi
   2.5a_zawiadomienie_niewlasciwe-postepowanie-z-odpadami-niebezpiecznymi.docx  
2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach  
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20130000021
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553  

• Straży Gminnej, Miejskiej
• Policji  

• Właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez m.in.:
  • wyposażenie nieruchomości w worki lub pojemniki, przeznaczone do zbierania odpadów komunalnych, utrzymanie tych pojemników w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym oraz utrzymanie w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów, chyba że na mocy uchwały rady gminy obowiązki te w całości lub w części przejmie gmina jako część usługi w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości w zamian za uiszczoną przez właściciela opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi;
  • zbieranie w sposób selektywny powstałych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie utrzymania czystości i porządku na terenie gminy oraz w przepisach wykonawczych do ustawy o odpadach.
    (art. 5 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach).
• Naruszenie ww. obowiązków stanowi wykroczenie, za które grozi kara grzywny (art. 10 ust. 2 i 2a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć zanieczyszczenie środowiska i podwyższyć poziom recyklingu odpadów.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec segregowania odpadów.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem niesegregowania odpadów zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Straży Gminnej, Straży Miejskiej lub Policji, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o możliwości popełnienia wykroczenia – brak pojemników na odpady  
   2.6a_brak-pojemnikow-na-odpady_0.docx  
2. Zawiadomienie o możliwości popełnienia wykroczenia – brak pojemników do segregowania odpadów
   2.6b_brak-pojemnikow-do-segregowania-odpadow.docx  
3. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000399  

W okresie maj-lipiec często znajduje się podloty (młode ptaki, które opuściły gniazdo, ale jeszcze nie są samodzielne i nadal są karmione). Najczęściej nie wymagają one interwencji, bo gdzieś w okolicy są obecni opiekujący się nimi rodzice. Interwencja jest wskazana wyłącznie, gdy:

• podlot jest w niebezpiecznym miejscu (np. jezdnia/chodnik) – wtedy należy go przenieść w pobliskie bezpieczne miejsce, np. na trawnik
• jest atakowany (np. przez psa/kota/wronę/człowieka) – należy odgonić intruza i wezwać Straż Gminną lub Straż Miejską lub Policję (w przypadku ataku przez człowieka)
• jest widocznie ranny – należy wezwać Straż Gminną lub Straż Miejską lub samodzielnie zawieźć ptaka do weterynarza/azylu dla ptaków/ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt 

• Najbliższemu ośrodkowi rehabilitacji zwierząt
• Gminnym lub miejskim wydziałom ochrony środowiska w Urzędzie Miasta lub Gminy - pomoc chorym i rannym dzikim zwierzętom należy do obowiązków gminy
• Straży Leśnej - w przypadku Lasów Państwowych
• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej 

• Do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Wspomniane potrzeby obejmują również sprawy ochrony przyrody, w tym ochrony zwierząt (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym).
• Gmina odpowiedzialna jest za zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt (z art. 11a ust. 2 pkt 8 ustawy o ochronie zwierząt).
• Jeżeli ptak jest ranny na skutek działania człowieka, wówczas możemy mieć do czynienia ze znęcaniem się nad zwierzętami (umyślne zadawanie obrażeń ptakom lub innym zwierzętom), zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat 3, a jeśli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem do lat 5 (art. 35 ust. 1a w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt). Jeżeli jest to gatunek chroniony (a znakomita większość ptaków jest chroniona), to w grę może wchodzić również naruszenie przepisów ustawy o ochronie przyrody (art. 52 – m.in. zakaz umyślnego okaleczania lub chwytania, niszczenia jaj, niszczenia gniazd). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie ptakom.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec ptaków.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób raniących ptaki, zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz anonimowo przekazać Policji, Straży Gminnej lub Miasta czy Straży Leśnej. 

1. Wykaz ośrodków rehabilitacji zwierząt
   https://www.gov.pl/web/gdos/wykaz-osrodkow-rehabilitacji-zwierzat  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – znęcanie się nad zwierzęciem
   3.1a_znecanie-sie-nad-zwierzeciem.docx  
3. Zawiadomienie o odnalezieniu rannego ptaka  
   3.1b_odnalezienie-pisklecia-lub-rannego-ptaka.docx  
4. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19971110724  
5. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym  
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19900160095  
6. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody  
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880
7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20160002183 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Straży Leśnej - w przypadku Lasów Państwowych
• Policji 

• W stosunku do zwierząt chronionych (częściowo bądź ściśle – dotyczy to znakomitej większości gatunków, w tym pospolitych jak wróble) istnieje szereg zakazów, m.in. zakaz niszczenia siedlisk i ostoi, które są ich obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania, niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd oraz innych schronień, umyślnego płoszenia lub niepokojenia (art. 52 ustawy o ochronie przyrody)
• W przypadku gatunków niechronionych ich siedliska mogą być niszczone jedynie w związku z:

1. realizacją zadań uzasadnionych potrzebami ochrony przyrody;
2. prowadzeniem badań naukowych lub edukacją;
3. racjonalną gospodarką;
4. amatorskim połowem ryb;
5. zbiorem na własne potrzeby;
6. prowadzeniem akcji ratowniczej;
7. bezpieczeństwem powszechnym;
8. bezpieczeństwem sanitarnym i weterynaryjnym;
9. ochroną życia i zdrowia ludzi;
10. zapobieganiem skutkom klęski żywiołowej lub ich usuwaniem.
    (art. 125 ustawy o ochronie przyrody).  

• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów objętych ochroną gatunkową niezależnie od miejsca popełnienia czynu podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody).
• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów, w tym niszczy gniazda ptaków gatunków nieobjętych ochroną, podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 13 ustawy o ochronie przyrody).
• Niszczenie albo uszkadzanie gniazd ptaków na terenie chronionym powodujące istotną szkodę zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 5 (art. 181 § 2 Kodeks karny).
• Niszczenie albo uszkadzanie gniazd ptaków gatunków chronionych powodujące istotną szkodę stanowi przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 5 (art. 181 § 3 Kodeks karny).
• Niszczenie gniazd ptasich w lesie albo na cudzym gruncie rolnym, karane jest grzywną albo naganą (wykroczenie z art. 164 Kodeksu wykroczeń).
• Od zakazu usuwania gniazd ptasich rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt od 16 października do końca lutego wprowadza odstępstwo, ale jedynie w przypadku usuwania gniazd z budynków lub terenów zieleni i tylko wtedy, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne (§9 pkt 2 rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże zapobiec zniszczeniu miejsc lęgowych ptaków, a niekiedy może również uratować życie tym zwierzętom.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec siedlisk ptaków;
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem niszczenia ptasich gniazd, zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz anonimowo przekazać Policji, Straży Leśnej, czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – niszczenie gniazd ptasich
   3.2a_niszczenie-gniazd-ptasich.docx  
2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880  
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19710120114  
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553  
5. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880
6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r.  w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20160002183 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Straży Leśnej - w przypadku Lasów Państwowych
• Policji 

• W stosunku do zwierząt chronionych ( częściowo bądź ściśle – dotyczy to znakomitej większości gatunków, w tym pospolitych jak wróble) istnieje szereg zakazów, m.in. zakaz niszczenia siedlisk i ostoi, które są ich obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania, niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd oraz innych schronień, umyślnego płoszenia lub niepokojenia (art. 52 ustawy o ochronie przyrody)
• W przypadku gatunków niechronionych ich siedliska mogą być niszczone jedynie w związku z:

1. realizacją zadań uzasadnionych potrzebami ochrony przyrody;
2. prowadzeniem badań naukowych lub edukacją;
3. racjonalną gospodarką;
4. amatorskim połowem ryb;
5. zbiorem na własne potrzeby;
6. prowadzeniem akcji ratowniczej;
7. bezpieczeństwem powszechnym;
8. bezpieczeństwem sanitarnym i weterynaryjnym;
9. ochroną życia i zdrowia ludzi;
10. zapobieganiem skutkom klęski żywiołowej lub ich usuwaniem.
    (art. 125 ustawy o ochronie przyrody).  

• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów objętych ochroną gatunkową niezależnie od miejsca popełnienia czynu podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody).
• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów, w tym niszczy budki lęgowe ptaków gatunków nieobjętych ochroną, podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 13 ustawy o ochronie przyrody).
• Niszczenie albo uszkadzanie budek lęgowych ptaków na terenie chronionym powodujące istotną szkodę zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 5 (art. 181 § 2 Kodeks karny).
• Niszczenie albo uszkadzanie budek lęgowych ptaków gatunków chronionych powodujące istotną szkodę stanowi przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 5 (art. 181 § 3 Kodeks karny). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie ptakom.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec ptaków.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób niszczących budki lęgowe, zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, Straży Leśnej, Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – niszczenie budek lęgowych
   3.3a_niszczenie-budek-legowych.docx.docx  
2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19710120114  
3. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553  
5. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu200409208806
6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20160002183 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Straży Leśnej - w przypadku Lasów Państwowych
• Policji  

• W stosunku do zwierząt chronionych (częściowo bądź ściśle) istnieje szereg zakazów, m.in. zakaz niszczenia siedlisk i ostoi, które są ich obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania, niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd oraz innych schronień, umyślnego płoszenia lub niepokojenia (art. 52 ustawy o ochronie przyrody)
• W przypadku gatunków niechronionych ich siedliska mogą być niszczone jedynie w związku z:

1. realizacją zadań uzasadnionych potrzebami ochrony przyrody;
2. prowadzeniem badań naukowych lub edukacją;
3. racjonalną gospodarką;
4. amatorskim połowem ryb;
5. zbiorem na własne potrzeby;
6. prowadzeniem akcji ratowniczej;
7. bezpieczeństwem powszechnym;
8. bezpieczeństwem sanitarnym i weterynaryjnym;
9. ochroną życia i zdrowia ludzi;
10. zapobieganiem skutkom klęski żywiołowej lub ich usuwaniem.
    (art. 125 ustawy o ochronie przyrody).  

• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów objętych ochroną gatunkową niezależnie od miejsca popełnienia czynu podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody).
• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów, w tym niszczy budki lęgowe ptaków gatunków nieobjętych ochroną, podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 13 ustawy o ochronie przyrody).
• Od zakazu usuwania gniazd ptasich rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt od 16 października do końca lutego wprowadza odstępstwo, ale jedynie w przypadku usuwania gniazd z budynków lub terenów zieleni i tylko wtedy, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa lub sanitarne (§9 pkt 2 rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt).
• Niszczenie albo uszkadzanie budek lęgowych ptaków na terenie chronionym powodujące istotną szkodę zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 5 (art. 181 § 2 Kodeks karny).
• Niszczenie albo uszkadzanie budek lęgowych ptaków gatunków chronionych powodujące istotną szkodę stanowi przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 5 (art. 181 § 3 Kodeks karny).
• Niszczenie gniazd ptasich w lesie albo na cudzym gruncie rolnym, karane jest grzywną albo naganą (wykroczenie z art. 164 Kodeksu wykroczeń). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie ptakom i to w miejscu ich naturalnego występowania.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec ptaków.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób wycinających drzewa w okresie lęgowym żyjących na nich ptaków, zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Straży Gminnej, Straży Miejskiej czy Policji anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – wycinka drzew z gniazdami ptaków  
   3.4a_wycinka-drzew-z-gniazdami-ptakow.docx  
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553
3. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880
4. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19710120114
5. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20160002183 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Straży Leśnej - w przypadku Lasów Państwowych
• Policji 

• Niszczenie gniazd ptaków, wybieranie jaj oraz piskląt w lesie lub na cudzym gruncie rolnym jest karane grzywną albo naganą (wykroczenie z art. 164 Kodeks wykroczeń).
• W przypadku gatunków niechronionych ich siedliska mogą być niszczone jedynie w związku z:

1. realizacją zadań uzasadnionych potrzebami ochrony przyrody;
2. prowadzeniem badań naukowych lub edukacją;
3. racjonalną gospodarką;
4. amatorskim połowem ryb;
5. zbiorem na własne potrzeby;
6. prowadzeniem akcji ratowniczej;
7. bezpieczeństwem powszechnym;
8. bezpieczeństwem sanitarnym i weterynaryjnym;
9. ochroną życia i zdrowia ludzi;
10. zapobieganiem skutkom klęski żywiołowej lub ich usuwaniem.
    (art. 125 ustawy o ochronie przyrody).  

• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów objętych ochroną gatunkową niezależnie od miejsca popełnienia czynu podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody).
• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów, w tym wybiera jaja i pisklęta z gniazd ptaków gatunków nieobjętych ochroną, podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 13 ustawy o ochronie przyrody).
• Wybieranie jaj i piskląt z gniazd ptaków na terenie chronionym powodujące istotną szkodę zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 5 (art. 181 § 2 Kodeks karny).
• Wybieranie jaj i piskląt z gniazd ptaków gatunków chronionych powodujące istotną szkodę stanowi przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 5 (art. 181 § 3 Kodeks karny). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie ptakom.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec ptaków.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób płoszących ptaki, niszczących ich gniazda, wybierających jaja i pisklęta z gniazda, zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, Straży Leśnej, Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – wybieranie jaj i piskląt z gniazd
   3.5a_wybieranie-jaj-i-pisklat-z-gniazd.docx  
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553  
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19710120114  
4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880  
5. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20160002183 

• Straży Leśnej  
• Państwowej Straży Łowieckiej
• Policji 

• Kłusownictwo oznacza działanie zmierzające do wejścia w posiadanie zwierzyny w sposób niebędący polowaniem albo z naruszeniem warunków dopuszczalności polowania (art. 4 ust. 3 ustawy prawo łowieckie).
• Gromadzenie, posiadanie, wytwarzanie, przechowywanie lub wprowadzanie do obrotu narzędzi i urządzeń przeznaczonych do kłusownictwa, jak również nielegalne posiadanie tuszy lub trofeów zwierząt łownych zagrożone jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku włącznie (przestępstwo z art. 52 ustawy prawa łowieckie).
• Polowanie w okresie ochronnym, polowanie przy użyciu chartów, pozyskiwanie zwierzyny w okrutny sposób m.in. za pomocą broni i amunicji innej niż myśliwska, środków i materiałów wybuchowych, trucizn czy wnyków zagrożone jest karą do 5 lat pozbawienia wolności (przestępstwo z art. 53 ustawy prawo łowieckie).
• Ponadto kłusownik, w przypadku obu wspomnianych przestępstw, musi liczyć się z tym, że sąd może orzec wobec niego przepadek nie tylko narzędzi i zwierząt, przy pomocy których popełnił przestępstwo, ale także uzyskanych korzyści, m.in. tuszy i trofeów (art. 54 ustawy prawo łowieckie).
• Kłusownictwo dotyczy zwierząt gatunków łownych. Lista gatunków łownych ustalana jest w drodze rozporządzenia przez Ministra Środowiska. Jeśli znasz przypadek nielegalnego zabicia zwierzęcia gatunku chronionego, zastosowanie będą miały przepisy ustawy o ochronie przyrody (art. 52). Przypadki zabicia innych kategorii zwierząt reguluje art. 6 ustawy o ochronie zwierząt. 

• Interwencja z Twojej strony pomoże zapobiec zranieniu zwierząt. Może również uratować życie zwierzętom.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób wyglądających na kłusowników, znajdujesz sidła, wnyki, czy inne pułapki na zwierzęta zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, Straży Leśnej, czy Państwowej Straży Łowieckiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – kłusownictwo  
   4.1a_klusownictwo.docx.docx  
2. Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001082
3. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050450433  

• Straży Leśnej
• Państwowej Straży Łowieckiej
• Policji 

• Wchodzenie w posiadanie - a więc zarówno sprzedaż, jak i zakup - bezprawnie pozyskanej tuszy lub trofeów zwierząt łownych zagrożone jest karą pozbawienia wolności do roku (przestępstwo z art. 52 pkt 2 ustawy prawo łowieckie). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć handel nielegalną dziczyzną i trofeami myśliwskimi.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec zwierząt.
• Ratujesz życie ludzkie, albowiem nielegalnie uzyskana dziczyzna może zawierać szkodliwe pasożyty dla zdrowia człowieka.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na handlu nielegalną dziczyzną lub trofeami myśliwskimi zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, czy Straży Leśnej lub Państwowej Straży Łowieckiej, anonimowo.
• Trofea myśliwskie dotyczą zwierząt gatunków łownych. Jeśli znasz przypadek nielegalnego zabicia zwierzęcia gatunku chronionego, zastosowanie będą miały przepisy ustawy o ochronie przyrody (art. 52). Lista gatunków łownych ustalana jest w drodze rozporządzenia przez Ministra Środowiska. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – nielegalny handel dziczyzną i trofeami myśliwskimi  
   4.2a_nielegalny-handel-dziczyzna-i-trofeami-mysliwskimi.docx.docx  
2. Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001082
3. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050450433  

• Policji  
• Służbie celnej (na przejściu granicznym, np. na lotnisku). 

• Zabronione pod karą pozbawienia wolności do lat 5 jest przewożenie przez granicę Unii Europejskiej okazu gatunku podlegającego ochronie gatunkowej i naruszanie przepisów UE  
  z zakresu obrotu zwierzętami dziko żyjącymi (przestępstwo z art. 128 ustawy o ochronie przyrody).
• Ponadto handlowanie okazami gatunku podlegającego ochronie w liczbie większej niż nieznaczna w takich warunkach lub w taki sposób, że ma to wpływ na zachowanie właściwego stanu ochrony gatunku podlega karze pozbawienia wolności do lat 5, a w przypadku działania nieumyślnego karze pozbawienia wolności do lat 2 (przestępstwo z art 128a ustawy o ochronie przyrody). 

• Interwencja z Twojej strony przyczyni się do ochrony gatunków zagrożonych wyginięciem.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec gatunków chronionych.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem nielegalnego handlu gatunkami egzotycznymi zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - śmieci na posesji  
   2.3a_smieci-na-posesji.docx  
2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach  
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20130000021
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002119  
4. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19961320622 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Policji
• Wójtowi, Burmistrzowi albo Prezydentowi Miasta 

• Do zadań własnych gminy należy ochrona środowiska i przyrody, a także porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli (art. 7 ust. 1 pkt 1 i 14 ustawy o samorządzie gminnym)
• W stosunku do gatunków zwierząt objętych ochroną gatunkową, np. wilków, niedźwiedzi brunatnych, żubrów obowiązuje zakaz m.in. umyślnego zabijania, płoszenia, chwytania i transportu. Od tych zakazów przewiduje się wyjątek w postaci możliwości uzyskania zezwolenia z RDOŚ/GDOŚ (a na terenie parku narodowego od Ministra Klimatu i Środowiska), które w wyjątkowych, pilnych przypadkach, może być również wydane ustnie. W przypadku braku rozwiązań alternatywnych dopuszczalne jest również:
  • schwytanie na terenie zabudowanym przez podmiot upoważniony przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska zabłąkanych zwierząt, będących przedstawicielami gatunków chronionych i przemieszczenie ich do miejsca regularnego przebywania,
  • schwytanie zwierząt rannych lub osłabionych w celu udzielenia im pomocy weterynaryjnej i przemieszczania ich do ośrodków rehabilitacji zwierząt
    (§9 pkt 3 w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt w zw. z art. 52 ust. 2 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody).  
• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów objętych ochroną gatunkową podlega karze aresztu lub grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody)
• Zabronione jest zabijanie zwierząt, z wyjątkiem usuwania osobników bezpośrednio zagrażających ludziom lub innym zwierzętom, jeżeli nie jest możliwy inny sposób usunięcia zagrożenia (art 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie zwierząt)
• Kto zabija lub uśmierca zwierzę z naruszeniem zakazu, o którym mowa powyżej podlega karze pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie zwierzętom.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec zwierząt.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem pojawienia się dzikich zwierząt w mieście zrób zdjęcie. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. Służby powinny zareagować, bowiem z reguły dzikie zwierzęta w mieście stanowią zagrożenie dla ruchu drogowego oraz pieszych. 

1. Zawiadomienie o pojawieniu się dzikiego zwierzęcia  
   5.1a_dzikie-zwierze-w-miescie.docx  
2. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001465
3. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880  
4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220002380  
5. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19971110724  

Zasady, które warto znać:

https://www.wwf.pl/aktualnosci/jak-uniknac-spotkania-z-wilkiem-czy-niedzwiedziem 

• Policji
• Straży Miejskiej lub Gminnej
• Straży Leśnej  

• Kto przez drażnienie lub płoszenie doprowadza zwierzę do tego, że staje się niebezpieczne, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1000 złotych albo karze nagany (wykroczenie z art. 78 Kodeksu wykroczeń)
• Kto w lesie, w sposób złośliwy, płoszy albo ściga, chwyta, rani lub zabija dziko żyjące zwierzę, za wyjątkiem zgodnym z prawem polowań lub w ramach czynności ochrony lasów, podlega karze grzywny albo karze nagany (wykroczenie z art. 165 Kodeksu wykroczeń)
• Kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakaz chwytania, okaleczania lub zabijania, a także płoszenia dzikich zwierząt obowiązujący na terenie parku narodowego, rezerwatu, podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 127 pkt 1 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody)
• Kto umyślnie zabija, okalecza lub chwyta, płoszy lub niepokoi zwierzę gatunku objętego ochroną gatunkową lub zabija zwierzę gatunku, w stosunku, do którego wprowadzono zakaz zabijania podlega karze aresztu lub grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 14 w zw. z art. 52 ust. 1 pkt 1 i 2 (dot. zwierząt chronionych) lub art. 52 ust. 1a pkt 1 (dot. innego gatunku zwierząt) ustawy o ochronie przyrody)
• Kto bez podstawy prawnej zabija, uśmierca albo dokonuje uboju zwierzęcia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 35 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt)
• Kto znęca się nad zwierzęciem, tj. zadaje albo świadomie dopuszcza do zadawania bólu lub cierpień, w szczególności przez:
  1) umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia, niestanowiące dozwolonego prawem zabiegu lub procedury,
  4) bicie zwierząt przedmiotami twardymi i ostrymi lub zaopatrzonymi w urządzenia obliczone na sprawianie specjalnego bólu, bicie po głowie, dolnej części brzucha, dolnych częściach kończyn,
  9) złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt
  - podlega karze pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 35 ust. 1a w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1, 4 lub 9 ustawy o ochronie zwierząt)
• Kto bez podstawy prawnej zabija lub znęca się nad zwierzęciem działając ze szczególnym okrucieństwem podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (przestępstwo z art. 35 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 lub art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie zwierzętom.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec zwierząt.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób płoszących, ścigających, chwytających lub raniących zwierzęta zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - Płoszenie, ściganie, chwytanie, ranienie zwierząt  
   5.3a_ploszenie-sciganie-chwytanie-ranienie-zwierzat.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia – kłusownictwo
   5.3b-zlosliwe-chwytanie-zwierzat-w-lesie.docx  
3. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa - Nielegalne uśmiercenie zwierzęcia 
   5.3c_nielegalne-usmiercenie-zwierzecia.docx  
4. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – znęcanie się przez zranienie  
   5.3d_znecanie-sie-nad-zwierzeciem-ranienie-zwierzecia.docx  
5. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002119  
6. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880  
7. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20230001580/O/D20231580.pdf  

• Policji
• lokalnym organizacjom pozarządowym, których statutowym celem jest ochrona zwierząt
• jeśli sprawa dotyczy zoo – również Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska, który dokonuje kontroli działalności ogrodów zoologicznych nie rzadziej niż raz na trzy lata. 

• Przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności:  

1. umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia, niestanowiące dozwolonego prawem zabiegu lub procedury w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych, w tym znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie, a także wszelkie zabiegi mające na celu zmianę wyglądu zwierzęcia i wykonywane w celu innym niż ratowanie jego zdrowia lub życia, a w szczególności przycinanie psom uszu i ogonów (kopiowanie);
   1a) znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie;
2. (uchylony)
3. używanie do pracy albo w celach sportowych lub rozrywkowych zwierząt chorych, a także zbyt młodych lub starych oraz zmuszanie ich do czynności, których wykonywanie może spowodować ból;
4. bicie zwierząt przedmiotami twardymi i ostrymi lub zaopatrzonymi w urządzenia obliczone na sprawianie specjalnego bólu, bicie po głowie, dolnej części brzucha, dolnych częściach kończyn;
5. przeciążanie zwierząt pociągowych i jucznych ładunkami w oczywisty sposób nieodpowiadającymi ich sile i kondycji lub stanowi dróg lub zmuszanie takich zwierząt do zbyt szybkiego biegu;
6. transport zwierząt, w tym zwierząt hodowlanych, rzeźnych i przewożonych na targowiska, przenoszenie lub przepędzanie zwierząt w sposób powodujący ich zbędne cierpienie i stres;
7. używanie uprzęży, pęt, stelaży, więzów lub innych urządzeń zmuszających zwierzę do przebywania w nienaturalnej pozycji, powodujących zbędny ból, uszkodzenia ciała albo śmierć;
8. dokonywanie na zwierzętach zabiegów i operacji chirurgicznych przez osoby nieposiadające wymaganych uprawnień bądź niezgodnie z zasadami sztuki lekarsko-weterynaryjnej, bez zachowania koniecznej ostrożności i oględności oraz w sposób sprawiający ból, któremu można było zapobiec;
9. złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt;
10. utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji;
11. porzucanie zwierzęcia, a w szczególności psa lub kota, przez właściciela bądź przez inną osobę, pod której opieką zwierzę pozostaje;
12. stosowanie okrutnych metod w chowie lub hodowli zwierząt;
13. (uchylony)
14. (uchylony)
15. organizowanie walk zwierząt;
16. obcowanie płciowe ze zwierzęciem (zoofilia);
17. wystawianie zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu;
18. transport żywych ryb lub ich przetrzymywanie w celu sprzedaży bez dostatecznej ilości wody umożliwiającej oddychanie;
19. utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku
    (art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt)

• przez “okrutne metody w chowie lub hodowli zwierząt” rozumie się działania lub zaniechania człowieka prowadzące w sposób oczywisty do zmian patologicznych w organizmie zwierzęcia (somatycznych lub psychicznych), zwłaszcza w postaci skutków znoszenia dotkliwego bólu, przymuszania do określonego zachowania się (uległości) głodem, pragnieniem, działaniem prądu elektrycznego (z wyjątkiem używania pastuchów elektrycznych, treserów oraz urządzeń elektrycznych służących do przepędu zwierząt) bądź innymi zabiegami tego rodzaju, w szczególności karmienie i pojenie zwierząt przemocą (definicja z art. 4 pkt 7 ustawy o ochronie zwierząt)
• przez ,,rażące zaniedbanie'' rozumie się drastyczne odstępstwo od określonych w ustawie norm postępowania ze zwierzęciem, a w szczególności w zakresie utrzymywania zwierzęcia w stanie zagłodzenia, brudu, nieleczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu i nadmiernej ciasnocie (definicja z art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie zwierząt)
• przez ,,szczególne okrucieństwo'' rozumie się przedsiębranie przez sprawcę działań charakteryzujących się drastycznością form i metod, a zwłaszcza działanie w sposób wyszukany lub powolny, obliczony z premedytacją na zwiększenie rozmiaru cierpień i czasu ich trwania (definicja z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie zwierząt)
• warunki hodowli zwierząt w ogrodzie zoologicznym, w tym minimalną powierzchnię i wysokość pomieszczeń, temperaturę, niezbędne wyposażenie określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie warunków hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt w ogrodzie zoologicznym
• znęcanie się nad zwierzęciem w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 35 ust. 1a w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt)
• zabijanie, uśmiercanie, albo dokonywanie uboju zwierząt wbrew przepisom ustawy, np. gdy nie istnieje konieczność bezzwłocznego uśmiercenia zwierzęcia, w trakcie połowu ryb, uśmiercenia w celu pozyskania mięsa i skór, zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt),
• znęcanie się nad zwierzęciem w rozumieniu art. 6 ust.2 ustawy lub ich zabijanie ze szczególnym okrucieństwem, zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (przestępstwo z art. 35 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 lub 2 ustawy o ochronie zwierząt) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie i zdrowie zwierząt.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec zwierząt.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób źle traktujących zwierzęta hodowane, w tym znajdujące się w ogrodach zoologicznych zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – znęcanie się nad zwierzęciem  
   5.4a_znecanie-sie-nad-zwierzeciem.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa - znęcaniu poprzez utrzymywanie w niewłaściwych warunkach w zoo
   5.4b_znecanie-sie-nad-zwierzeciem_niewlasciwe-warunki_zoo.docx  
3. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa - znęcanie przez utrzymywanie w stanie nieleczonej choroby
   5.4c_znecanie-sie-nad-zwierzeciem-stan-nieleczonej-choroby.docx  
4. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa - znęcanie się nad zwierzęciem ze szczególnym okrucieństwem  
   5.4d_znecanie-sie-nad-zwierzeciem-ze-szczegolnym-okrucienstwem.docx.docx  
5. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20230001580/O/D20231580.pdf
6. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880  
7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie warunków hodowli i utrzymywania poszczególnych grup gatunków zwierząt w ogrodzie zoologicznym
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20050050032  

• Policji,
• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej,
• właściwemu miejscowo Zarządowi Dróg Wojewódzkich, jeżeli zwierzę znaleziono przy drodze.

• Prowadzący pojazd mechaniczny, który potrącił zwierzę, obowiązany jest, w miarę możliwości, do zapewnienia mu stosownej pomocy lub zawiadomienia lekarz weterynarii, członka Polskiego Związku Łowieckiego, inspektora organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, funkcjonariusza Policji, straży ochrony kolei, straży gminnej, Straży Granicznej, pracownika Służby Leśnej lub Służby Parków Narodowych, strażnika Państwowej Straży Łowieckiej, strażnika łowieckiego lub strażnika Państwowej Straży Rybackiej (art. 25 ustawy o ochronie zwierząt)
• kto narusza nakazy określone w art. 25 ustawy, podlega karze aresztu albo grzywny (art. 37 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt)  
• rada gminy, w uchwalanym corocznie programie opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt wskazuje podmiot świadczący usługi weterynaryjne odpowiedzialny za zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt (art. 11a ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 8 ustawy o ochronie zwierząt)
• jeżeli potrącenie zwierzęcia było umyślne, wówczas zastosowanie może znaleźć przepis wskazujący, iż zabijanie, uśmiercanie, albo dokonywanie uboju zwierząt wbrew przepisom ustawy, np. gdy nie istnieje konieczność bezzwłocznego uśmiercenia zwierzęcia, w trakcie połowu ryb, uśmiercenia w celu pozyskania mięsa i skór, zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt). Jeśli dotyczy to zwierzęcia gatunku chronionego, to zastosowanie mają dodatkowo przepisy ustawy o ochronie przyrody (art. 52) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie zwierzęciu.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec zwierząt.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób raniących zwierzę zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, Policji lub Straży Leśnej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia – potrącone zwierzę
   5.5a_potracone-zwierze.docx  
2. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20230001580/O/D20231580.pdf
3. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880 

Sytuacje takie jak: żywe ryby przetrzymywane bez wody; żywe ryby pakowane w torebki foliowe; ryby ranione; ryby trzymane w akwariach i basenach w nadmiernym stłoczeniu, ryby powoli uśmiercane bez wcześniejszego ogłuszenia, należy zgłosić:

• Policji
• Powiatowemu Inspektoratowi Weterynaryjnemu
• organizacjom pozarządowym, których statutowym celem jest ochrona zwierząt 

• Przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności: (…)
  • transport zwierząt w tym zwierząt hodowlanych, rzeźnych i przewożonych na
  • targowiska, przenoszenie lub przepędzanie zwierząt w sposób powodujący ich zbędne cierpienie i stres;(...)
  • utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji; (...)
  • transport żywych ryb lub ich przetrzymywanie bez dostatecznej ilości wody uniemożliwiającej oddychanie (przypis aut.: chodzi o ilość wody, która umożliwia oddychanie)(art. 6 ust. 2 pkt 6, 10, 18 o ustawy o ochronie zwierząt)  
• znęcanie się nad zwierzęciem w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 35 ust. 1a w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt)
• zabijanie, uśmiercanie, albo dokonywanie uboju zwierząt wbrew przepisom ustawy, np. gdy nie istnieje konieczność bezzwłocznego uśmiercenia zwierzęcia, w trakcie połowu ryb, uśmiercenia w celu pozyskania mięsa i skór, zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt),
• znęcanie się nad zwierzęciem w rozumieniu art. 6 ust.2 ustawy lub ich zabijanie ze szczególnym okrucieństwem, zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (przestępstwo z art. 35 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 lub 2 ustawy o ochronie zwierząt)
• „Ryby, co nie ulega wątpliwości, są kręgowcami i w związku z tym, jak wskazał ustawodawca, są zdolne do odczuwania cierpienia i podlegają ochronie przewidzianej w ustawie o ochronie zwierząt na równi z innymi zwierzętami kręgowymi oraz wymagają humanitarnego traktowania. Pojęcie humanitarnego traktowania jest pojęciem prawnym, zdefiniowanym w art. 4 ust. 2 ustawy, rozumianym jako traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewniające mu opiekę i ochronę. Naturalnym środowiskiem ryb jest środowisko wodne, a więc zasadą winno być transportowanie, przetrzymywanie i przenoszenie ryb w środowisku wodnym, a więc takim, które zapewnia im właściwe warunki bytowania, czyli możliwość egzystencji, zgodnie z ich potrzebami gatunkowymi”. „O ile sprzedający w żadnym wypadku nie mogą odpowiadać za sposób przenoszenia przez klientów żywych ryb po opuszczeniu przez nich sklepu oraz nie mogą wpływać na czas ich przenoszenia, za co mogą z pewnością odpowiadać poszczególni klienci w ramach ewentualnie stawianych im zarzutów, o tyle każdy sprzedawca winien mieć wpływ na sposób pakowania żywych ryb w przypadku ich sprzedaży. Znęcaniem jest nie tylko zadawanie, ale również dopuszczenie do zadawania bólu lub cierpień zwierzętom” (treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II KK 281/16) 

• Twoja interwencja przyczyni się zarówno do zmniejszenia stresu i cierpienia, jak i poprawy warunków bytowych ryb, których dotyczyło zgłoszenie, a także do zapewnienia dobrostanu i humanitarnego traktowania karpi w Polsce w przyszłości.
• Dzięki Twojemu zgłoszeniu wzrośnie wiedza i doświadczenie na temat prawidłowego i zgodnego z prawem traktowania ryb, wśród funkcjonariuszy policji, pracowników służb weterynaryjnych, a wreszcie także właścicieli sklepów, hipermarketów i sprzedających. Twoja interwencja będzie również stanowiła zachętę dla innych do reagowania w podobnych przypadkach. Za każdym razem, kiedy decydujemy się na działanie, zwiększamy prawdopodobieństwo, że inni pójdą za naszym przykładem w przyszłości.
• Poprzez odpowiedzialną postawę konsumencką - czyli nie kupując żywych karpi oraz zgłaszając podejrzenie popełnienia przestępstwa w przypadkach, kiedy obserwujemy podejrzenie znęcania się nad karpiami (przykłady takich przypadków wymienione są powyżej) - przyczyniamy się do wzrostu świadomości społecznej na temat problemu niehumanitarnego traktowania karpi. 

1. Zgłoszenie niehumanitarnego traktowania karpi
   5.6a_zgloszenie_niehumanitarne_traktowanie_karpi.docx  
2. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt.
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19971110724
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13. 12. 2016 r. sygn. akt II KK 281/16
   https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia3/II%20KK%20281-16.pdf
4. Artykuł
   https://kuszlewiczwimieniu.pl/historyczny-proces-o-karpie-bledy-ujawnione-przez-sad-najwyzszy/

• Policji
• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Straży Parku Narodowego (w zakresie czynu popełnionego na terenie Parku Narodowego)
• Służba Parku Krajobrazowego (w zakresie czynu popełnionego na terenie Parku Krajobrazowego)
• Straży Leśnej (w zakresie czynu popełnionego na terenie Lasów Państwowych) 

• Niszczenie nor, legowisk, mrowisk w lesie albo na cudzym gruncie rolnym karane jest grzywną albo naganą (wykroczenie z art. 164 Kodeksu wykroczeń).
• Jeśli niszczenie siedlisk dotyczy gatunków chronionych i odbywa się bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom, karane jest aresztem lub grzywną (wykroczenie z art. art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody)
• Jeżeli niszczenie siedlisk dotyczy gatunków chronionych i powoduje istotną szkodę, wówczas sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (przestępstwo z art. 181 § 2 Kodeksu Karnego)
• W przypadku jeżeli niszczenie lub uszkadzanie siedlisk następuje na terenie chronionym, np. parku narodowego, rezerwatu, parku krajobrazowego, obszarze Natura 2000, wówczas sprawca podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 127 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody)
• W przypadku jeśli niszczenie lub uszkadzanie siedlisk, np. nor, legowisk, mrowisk następuje na terenie chronionym i powoduje istotną szkodę, wówczas sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (przestępstwo z art. 181 § 3 w zw. z §2 Kodeksu Karnego) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże zapobiec zniszczeniu miejsc występowania zwierząt, a nawet może również uratować życie tym zwierzętom.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec siedlisk zwierząt;
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób niszczących nory, legowiska, czy mrowiska, zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, Straży Leśnej, czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – niszczenie mrowisk na terenie parku narodowego
   5.7a_niszczenie-mrowisk-park-narodowy.docx.docx  
2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880 
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19710120114  
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553
5. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220002380  

• Straży Gminnej lub Miejskiej
• Policji  
• Inspekcji Weterynaryjnej 

• Warunki występów zwierząt nie mogą zagrażać ich życiu i zdrowiu ani powodować cierpienia, a ponadto muszą być określone w przygotowanym przez organizatora występu scenariuszu lub odpowiednim programie zatwierdzonym przez Głównego Lekarza Weterynarii albo wskazaną przez niego osobę. Zabrania się stosowania wobec zwierząt farmakologicznych i mechanicznych metod i środków dopingujących (art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zwierząt)
• Prezentowanie zwierząt może odbywać się jedynie w stadninach, cyrkach, bazach cyrkowych, ponadto musi się odbywać pod nadzorem Inspekcji Weterynaryjnej oraz w sposób gwarantujący bezpieczeństwo ludzi i zwierząt (art. 18 ustawy o ochronie zwierząt)
• Naruszenie wymogów z art. 15 ust. 1 i 2 lub art. 18 ustawy o ochronie zwierząt zagrożone jest karą aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 37 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 1, 2 lub art. 18 ustawy o ochronie zwierząt)
• Przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności:  
  • używanie do pracy albo w celach sportowych lub rozrywkowych zwierząt chorych, a także zbyt młodych lub starych oraz zmuszanie ich do czynności, których wykonywanie może spowodować ból;
  • 17) wystawianie zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu;
    (art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt)
• znęcanie się nad zwierzęciem w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 35 ust. 1a w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt)
• jeśli sprawa dotyczy gatunków chronionych (a znakomita większość ptaków, w tym wszystkie gatunki sów, jest chroniona), to zastosowanie mogą mieć również przepisy art. 52 ustawy o ochronie przyrody – zakaz chwytania, transportu, przetrzymywania lub posiadania itp.) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć cierpienie zwierząt.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec zwierząt, które nie powinny stanowić rozrywki.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na nielegalnym wykorzystywaniu zwierząt do pokazów zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia – nielegalnego wykorzystywania sowy lub innych zwierząt do pokazu dla turystów
   5.8a_nielegalne-wykorzystywanie-sowy-do-pokazu-dla-turystow.docx.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – wykorzystywania chorej sowy do pokazu dla turystów
   5.8b_znecanie-sie-nad-zwierzeciem_sowa-wykorzystywana-do-pokazu.docx  
3. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19971110724
4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Policji 

• Palenie ognisk na terenie lasu, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk, jak również w odległości do 100 m od nich poza miejscami wyznaczonymi, jest zabronione pod karą aresztu, grzywny albo nagany (wykroczenie z art. 82 § 3 Kodeksu wykroczeń).
• Palenie tytoniu na terenie lasu, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk, jak również w odległości do 100 m od nich, z wyjątkiem miejsc do tego wyznaczonych, jak również na drogach utwardzonych i miejsc wyznaczonych do pobytu ludzi, jest zabronione pod karą aresztu, grzywny albo nagany (wykroczenie z art. 82 § 3 Kodeksu wykroczeń). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć możliwość wystąpienia pożaru, utraty zdrowia lub śmierci ludzi oraz zwierząt, a także strat w świecie roślin.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec innych ludzi, zwierząt i roślin.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na paleniu ognisk poza miejscami wyznaczonymi zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - palenie ognisk w lesie, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk
   6.1a_palenie_ognisk_w_pobl_lasu.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - palenie tytoniu w lesie, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk
   6.1b_palenie_tytoniu_w_pobl_lasu.docx  
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002119  

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Policji
• Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – w przypadku wypalania roślinności na gruntach rolnych  

• Wypalanie trawy, słomy lub pozostałości roślinnych na polach w odległości mniejszej niż 100 m od zabudowań, lasów, zboża na pniu i miejsc ustawienia stert lub stogów bądź w sposób powodujący zakłócenia w ruchu drogowym, a także bez zapewnienia stałego nadzoru miejsca wypalania, podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany. (wykroczenie z art. 82 § 4 Kodeksu wykroczeń)
• Wypalanie łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów jest zabronione (art. 124 ustawy o ochronie przyrody)
• Usuwanie roślinności przez wypalanie gruntów rolnych, obszarów kolejowych, pasów przydrożnych, trzcinowisk lub szuwarów, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny do 30 000 złotych (wykroczenie z art. 130a ustawy o ochronie przyrody)
• [jeżeli wypalanie powoduje szkodę w znacznych rozmiarach] spowodowanie zniszczenia w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 (przestępstwo z art. 181 § 1 Kodeksu Karnego) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć szkodliwe wypalanie traw oraz innej istotne dla ekosystemu roślinności.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec zwierząt i roślin.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na wypalaniu traw zrób zdjęcie lub nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - wypalanie łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejowych, trzcinowisk lub szuwarów
   6.2a_palenie_ognisk_nasyp_kolejowy.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - wypalanie traw
   6.2b_wypalanie_traw.docx  
3. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880
4. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002119
5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553 

• Wójtowi, Burmistrzowi albo Prezydentowi Miasta (w zakresie wydania decyzji o administracyjnej karze pieniężnej, na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody),
• innym organom w przypadkach szczególnych, np. właściwemu wojewódzkiemu lub powiatowemu (jeżeli został ustanowiony) konserwatorowi zabytków, jeżeli drzewa lub krzewy znajdują się na obszarze objętym ochroną konserwatorską, właściwemu regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska w przypadku pasów drogowych dróg publicznych i rezerwatów przyrody, czy dyrektorowi parku narodowego w przypadku parku narodowego
• Policji 

• Usunięcie lub uszkodzenie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia lub zgody posiadacza nieruchomości podlega administracyjnej karze pieniężnej (art. 88 ust. 1 pkt 1) i 2) ustawy o ochronie przyrody)
• Zniszczenie drzewa lub krzewu, jak również uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa podlega administracyjnej karze pieniężnej (art. 88 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody), przy czym usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa (…) stanowi uszkodzenie drzewa, zaś usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa (…), stanowi zniszczenie drzewa (art. 87a ustawy o ochronie przyrody).
• Wyrąb drzewa w lesie celem przywłaszczenia, jeżeli wartość drzewa nie przekracza 800 złotych podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny (wykroczenie z art. 120 § 1 Kodeksy wykroczeń)
• Wyrąb drzewa w lesie w celu przywłaszczenia podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (występek z art. 290 § 1 w zw. z art. 278 § 1 Kodeksu karnego)
• Wyrąb lub wycinka bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom w stosunku do roślin objętych ochroną gatunkową podlega karze aresztu lub grzywny (wykroczenie z art. 131 pkt 14) ustawy o ochronie przyrody). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć nielegalne wycinanie drzew lub krzewów  
  w parkach, na podwórzach, z posesji bez wymaganego zezwolenia.
• Niezwłoczne działanie i powiadomienie odpowiednich organów ograniczy nielegalny wyrąb  
  i wywóz drzew z lasu.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec drzew i krzewów.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na nielegalnym wycinaniu drzew lub krzewów zrób zdjęcie, nagraj film i zawiadom odpowiednie, ww. podmioty. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - wycinka drzew bez pozwolenia
   6.3a_wycinanie_drzew_bez_pozwolenia.docx  
2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880  
3. Rozporządzenia Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20140001409  
4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001330  
5. Informacje Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska nt. ochrony zadrzewień: 
   https://www.gov.pl/web/gdos/ochrona-zadrzewien  

• Państwowej Straży Pożarnej lub Ochotniczej Straży Pożarnej na numer 112 lub 998,
  W trakcie dokonywania zgłoszenia należy:

1. podać swoje dane osobowe,  
2. wskazać możliwie najdokładniej miejsce, w którym widoczny jest pożar,  
3. udzielić innych informacji dotyczących zdarzenia i żądanych przez dyspozytora,
4. poczekać na linii do czasu przyjęcia zgłoszenia przez dyspozytora,
5. stosować się do dalszych poleceń dyspozytora. 

Poinformuj:

• Państwową Straż Pożarną lub Ochotniczą Straż Pożarną pod numerem 112 lub 998 w trakcie przekazywania zgłoszenia o pożarze  
• Straż Gminną lub Straż Miejską  
• Policję 

• Palenie ognisk lub tytoniu na terenie lasu, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk i wrzosowisk, jak również w odległości do 100 m od nich poza miejscami wyznaczonymi, jest zabronione pod karą aresztu, grzywny albo nagany (wykroczenie z art. 82 § 3 Kodeksu wykroczeń).
• Wypalanie trawy, słomy lub pozostałości roślinnych na polach w odległości mniejszej niż 100 m od zabudowań, lasów, zboża na pniu i miejsc ustawienia stert lub stogów bądź w sposób powodujący zakłócenia w ruchu drogowym, a także bez zapewnienia stałego nadzoru miejsca wypalania, podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany. (wykroczenie z art. 82 § 4 Kodeksu wykroczeń)
• Wypalanie łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów jest zabronione (art. 124 ustawy o ochronie przyrody)
• Usuwanie roślinności przez wypalanie gruntów rolnych, obszarów kolejowych, pasów przydrożnych, trzcinowisk lub szuwarów, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny do 30 000 złotych (wykroczenie z art. 130a ustawy o ochronie przyrody)
• [jeżeli wypalanie powoduje szkodę w znacznych rozmiarach] spowodowanie zniszczenia w świecie roślinnym lub zwierzęcy w znacznych rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 (przestępstwo z art. 181 § 1 Kodeksu Karnego)
• spowodowanie pożaru, który zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach zagrożone jest karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat (przestępstwo z art. 163 § 1 pkt 1 Kodeksu Karnego)
• sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa pożaru, o którym mowa powyżej, zagrożone jest karą od 6 miesięcy do 8 lat (przestępstwo z art. 164 § 1 Kodeksu Karnego) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć szkodliwe rozprzestrzeniania się pożaru na dalsze obszary lasu, łąki lub innych terenów zielonych, czy nawet zabudowań mieszkalnych.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec zwierząt i roślin.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem zauważenia pożaru lasu, łąki lub innego terenu zielonego zadzwoń do straży pożarnej i zrób zdjęcie, nagraj film, zwłaszcza, jeżeli widzisz osoby, które mogły przyczynić się do pożaru. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - Dokonywanie czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnienie prowadzenia działania ratowniczego lub ewakuacji  
   6.4a_czynnosci_mogace_powodowac_pozar.docx  
2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002119  
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553  

W przypadku zrzutu nieoczyszczonych ścieków warto złożyć zawiadomienie do Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli danego zakładu wodnego. Zgodnie z art. 335 ust. 5 i art. 334 pkt 2 i 3 ustawy Prawo wodne WIOŚ wykonuje kontrole gospodarowania wodami w zakresie przestrzegania warunków pozwoleń wodnoprawnych i zintegrowanych odnośnie odprowadzania ścieków. Jeśli zrzut ścieków ma miejsce w godzinach pracy WIOŚ (nierzadko jednostki te mają linie alarmowe czynne 24 h /7 dni) warto powiadomić ten organ telefonicznie – często jest możliwość szybkiej interwencji i pobrania próbek wody.  

Zrzut jakichkolwiek ścieków do rzeki wymaga pozwolenia wodnoprawnego (ewentualnie zamiennie zintegrowanego), w którym zapisane są reguły odprowadzania ścieków do wody i stopień ich koniecznego oczyszczenia przed zrzutem. Ścieki w stanie surowym, nie mogą być odprowadzane do wód, bowiem nie spełniają norm wskaźników zanieczyszczeń w nich zawartych i na taki zrzut nie zostanie udzielone pozwolenie wodnoprawne. 

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej – w szczególności w przypadku naruszeń przepisów przez osoby prywatnych
• właściwemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska (WIOŚ) – w szczególności w przypadku naruszeń przepisów przez przedsiębiorców (np. oczyszczalni ścieków)
• Policji  
• Zarządowi Zlewni Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, właściwemu dla regionu 

• Brak przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, niewyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych (i zlecanie jej opróżniania uprawnionym podmiotom) lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych zagrożone jest karą grzywny (wykroczenie z art. 10 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach)
• Składowanie lub usuwanie odpadów w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10 (art. 183 § 1 Kodeksu karnego)

• Korzystanie z wody (w tym odprowadzanie ścieków) bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym, zagrożone jest karą aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny w wysokości 1000 zł do 7500 zł (wykroczenie z art. 476 ust. 1 ustawy prawo wodne) Policja/straż miejska może w takim wypadku ukarać sprawcę mandatem lub skierować sprawę do sądu. Należy jednak pamiętać, że z takiej ścieżki, warto skorzystać tylko gdy:

  • sprawca zrzuca ścieki bez pozwolenia wodnoprawnego, lub
  • WIOŚ, Straż Pożarna lub policja  będzie mieć możliwość pobrać próbki wody do analizy jeśli sprawca
  • posiada pozwolenie wodnoprawne, lub
  • zrzut powoduje zmiany naturalnej mętności, barwy lub zapachu wody, albo
  • formowanie się osadów lub piany, lub zmiany w naturalnej biocenozie wody(art. 78 pkt 2 Prawa wodnego), bowiem tylko wtedy policja będzie w stanie stwierdzić jednoznacznie, że doszło do naruszenia przepisów.

  Jeżeli zgłoszenie dotyczy przedsiębiorstwa, poza ww. przepisami, można powołać się odpowiednio na poniższe przepisy:

• Eksploatacja instalacji bez wymaganego pozwolenia lub z naruszeniem jego warunków podlega karze aresztu albo ograniczenia wolności, albo grzywny (wykroczenie z art. 351 ust. 1 ustawy ochrony środowiska) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże chronić środowisko naturalne przed zanieczyszczeniem, co może m.in. uratować życie zwierząt.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec środowiska naturalnego.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób odprowadzających nielegalnie ścieki zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia – nielegalny zrzut ścieków
   7.1a-zawiadomienie-brak-przylaczenia-do-siedzi-kanalizacyjnej.docx  
2. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19961320622  
3. Ustawa z dn. 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001566  
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553  
5. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002119  

• właściwemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska (WIOŚ)
• Zarządowi Zlewni Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, właściwemu dla regionu
• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Policji 

• Zanieczyszczenie wody substancją w takiej ilości lub w takiej postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 (przestępstwo z art. 182 § 1 Kodeksu karnego)
• Wprowadzenie do wód odpadów, tj. każdej substancji lub przedmiotu, której posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany, podlega karze grzywny od 1000 zł do 7500 zł (wykroczenie z art. 478 pkt 6 lit. a w zw. z art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo wodne)
• Wprowadzenie do wód ciekłych odchodów zwierzęcych (gnojowica, gnojówka), podlega karze grzywny od 1000 zł do 7500 zł (wykroczenie z art. 478 pkt 6 lit. a w zw. z art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo wodne)

• Zgodnie z art. 476 ust. 1 ustawy Prawo wodne korzystanie z wody (w tym odprowadzanie ścieków) bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym jest wykroczeniem. Policja/straż miejska może w takim wypadku ukarać sprawcę mandatem lub skierować sprawę do sądu. Należy jednak pamiętać, że z takiej ścieżki warto skorzystać tylko, gdy:

  • sprawca zrzuca ścieki bez pozwolenia wodnoprawnego, lub
  • WIOŚ, Straż Pożarna lub policja będzie mieć możliwość pobrać próbki wody do analizy jeśli sprawca
  • posiada pozwolenie wodnoprawne, lub
  • zrzut powoduje zmiany naturalnej mętności, barwy lub zapachu wody, albo
  • formowanie się osadów lub piany, lub zmiany w naturalnej biocenozie wody(art. 78 pkt 2 Prawa wodnego), bowiem tylko wtedy policja będzie w stanie stwierdzić jednoznacznie, że doszło do naruszenia przepisów.

  Jeżeli zgłoszenie dotyczy przedsiębiorstwa, poza ww. przepisami, można powołać się odpowiednio na poniższe przepisy:

• Zanieczyszczenie wody substancją w takiej ilości lub w takiej postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, jeżeli jest związane z eksploatacją instalacji działającej w ramach zakładu, w zakresie korzystania ze środowiska, na które wymagane jest pozwolenie, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10 (przestępstwo z art. 182 § 3 Kodeksu karnego)
• W przypadku zrzutu ścieków z zakładu przemysłowego możemy się powołać także na art. 351 Prawa ochrony środowiska – wykroczeniem jest eksploatacja instalacji bez wymaganego pozwolenia lub z naruszeniem jego warunków. 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie ryb i innych organizmów wodnych.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec środowiska naturalnego.
• Jeśli jesteś naocznym świadkiem działań osób odprowadzających nielegalnie ścieki zrób zdjęcie, nagraj film.
• Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - nielegalny zrzut ścieków
   7.2a_zawiadomienie-wios_zrzut-sciekow.docx.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - nielegalny zrzut gnojowicy
   7.2b_zrzut-gnojowicy.docx  
3. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19961320622  
4. Ustawa z dn. 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20010620627  
5. Ustawa z dn. 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001566  
6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553  
7. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU202300021  

• Policji
• właściwemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska (WIOŚ),
• Zarządowi Zlewni Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, właściwemu dla regionu
• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej 

• Mycie pojazdów w wodach powierzchniowych lub nad brzegami tych wód podlega karze grzywny od 1000 do 7500 zł (wykroczenie z art. 478 pkt 6 lit. d w zw. z art. 77 ust. 1 pkt 4 ustawy prawo wodne)
• Wprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych:
  a) bezpośrednio do wód podziemnych,
  b) do urządzeń wodnych, o ile wody te zawierają substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego,
  - podlega karze grzywny (wykroczenie z art. 478 pkt 5 w zw. z art. 75a ustawy prawo wodne) 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie ryb i innych organizmów wodnych.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec środowiska naturalnego.
• Jeśli jesteś naocznym świadkiem działań osób zanieczyszczających wody zrób zdjęcie, nagraj film.
• Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o nielegalnym myciu samochodu w rzece
   7.3a_zawiadomienie-o-podejrzeniu-popelnienia-wykroczenia_mycie-auta-w-rzece.docx  
2. Ustawa z dn. 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001566  
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU202300021  

Każdemu przysługuje prawo do powszechnego korzystania z wód publicznych do zaspokajania potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego lub rolnego, bez zastosowania specjalnych urządzeń technicznych (art. 32 ust. 1 i 2 ustawy prawo wodne).

Każdy właściciel gruntu jest uprawniony do zwykłego korzystania z wód stanowiących jego własność oraz wód podziemnych znajdujących się w jego gruncie. Przez zwykłe korzystanie z wód rozumie się pobór, na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub gospodarstwa rolnego, wód podziemnych lub wód powierzchniowych w średniorocznej ilości nieprzekraczającej 5m[3] na dobę (art. 33 ust. 1, 3 i 4 prawa wodnego).

Pobór wody przekraczający powszechne lub zwykłe korzystanie (w tym ujęcie dla elektrowni wodnej) wymaga pozwolenia wodnoprawnego (ewentualnie zamiennie zintegrowanego). W takim pozwoleniu wodnoprawnym ustalania się warunki korzystania z wód (w tym ich poboru), np. zasady zachowania w korycie rzeki przepływu nienaruszalnego, w tym wielkość takiego przepływu. Pozwolenie tylko wyjątkowo nie będzie zawierało takich zasad (np. przy niektórych elektrowniach wybudowanych bezpośrednio w korycie rzeki, gdzie brak jest poboru wody poza koryto rzeki) (art 389 pkt 1, 2 w zw. z art. 403 ust. 2 pkt 11 ustawy prawo wodne). 

• Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska (WIOŚ)
• Właściwej miejscowo jednostce Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej Zarząd Zlewni)
• Policji 

• Korzystanie z wody (w tym jej pobór) bez odpowiedniego pozwolenia wodnoprawnego (lub pozwolenia zintegrowanego) podlega  karze administracyjnej (art. 472 ust. 1 pkt 2 ustawy prawo wodne),
• Kto korzysta z wody (w tym jej pobór) bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny w wysokości od 1000 do 7500 zł (wykroczenie z art. 476 ust. 1 ustawy prawo wodne). W przypadku podejrzenia wystąpienia ww. wykroczenia, poza zawiadomieniem Policji, warto złożyć również zawiadomienie do Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli.
• Zgodnie z art. 335 ust. 5 pkt 1 w zw. z art. 334 pkt 2 i 3 ustawy prawo wodne, WIOŚ wykonuje kontrole gospodarowania wodami w zakresie przestrzegania warunków pozwoleń wodnoprawnych i zintegrowanych odnośnie poboru wód i odprowadzania ścieków. Jako organ powołany m.in. do badania spełnienia szczegółowych wymogów wydanych pozwoleń, posiada specjalistyczną wiedzę niezbędną do stwierdzenia nieprawidłowości.
• W przypadku zmiany przez zakład celu i zakresu korzystania z wód lub warunków wykonywania uprawnień ustalonych w pozwoleniu wodnoprawnym, np. niezachowanie przepływu nienaruszalnego, odpowiedni organ Wód Polskich (dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej lub zarządu zlewni Wód Polskich) jest uprawniony cofnąć pozwolenie wodnoprawne bez odszkodowania (art. 415 pkt 1 ustawy prawo wodne). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie ryb i innych organizmów wodnych.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec środowiska naturalnego.
• Twoja interwencja może powstrzymać inwestora przed nielegalnym poborem nadmiernej ilości wody lub zatrzymaniem przepływu w korycie rzeki w przyszłości.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem zdarzenia, np. poboru wody w znacznych ilościach, które budzi Twoje wątpliwości lub znacznego osuszenia koryta rzeki w wyniku pobrania nadmiernej ilości wody – zrób zdjęcie, nagraj film.
• Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia – nadmierny pobór wody (Policja)
   7.4a_nadmierny-pobor-wody_policja.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - nadmierny pobór wody (Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska)
   7.4b_nadmierny-pobor-wody_wios.docx  
3. Ustawa z dn. 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001566

• Straży Gminnej lub Straży Miejskiej
• Policji
• Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska
• Wójtowi, Burmistrzowi albo Prezydentowi Miasta 

• Zmiana przez właściciela gruntu kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych albo kierunku odpływu wód ze źródeł, która powoduje szkodę dla gruntów sąsiednich, zagrożone jest karą grzywny (wykroczenie z art. 478 pkt 1 w zw. z art. 234 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo wodne).
• Odprowadzanie wód lub ścieków przez właściciela gruntu na grunty sąsiednie zagrożone jest karą grzywny (wykroczenie z art. 478 pkt 1 w zw. z art. 234 ust. 1 pkt 2 ustawy prawo wodne).
• Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 ustawy prawo wodne).
• Prowadzenie:
  1. na terenie parku narodowego, rezerwatu przyrody, parku krajobrazowego, obszaru chronionego krajobrazu, obszaru Natura 2000, stanowiskach dokumentacyjnych użytkach ekologicznych lub zespołach przyrodniczo-krajobrazowych,
  2. w obrębach ochronnych wyznaczonych na podstawie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym,
  3. w obrębie cieków naturalnych
     melioracji wodnych lub jakichkolwiek działań obejmujących roboty ziemne mogące zmienić warunki wodne lub wodno-glebowe, bez uprzedniego zgłoszenia do regionalnego dyrektora ochrony środowiska, zagrożone jest karą aresztu lub grzywny (wykroczenie z art.  131 pkt 8 w zw. z art. 118 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć możliwość niebezpiecznym zmianom w środowisku na skutek zaburzenia gospodarki wodnej gruntów, zapobiegania ich wysuszeniu bądź zmianie w obszary nienaturalnie podmokłe, a tym samym również zaburzenia naturalnych relacji w ekosystemach i zachwianiu bioróżnorodności.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec gospodarki wodnej, a tym samym również zakłóceniu naturalnych relacji panujących w ekosystemach.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na odwadnianiu terenu, nielegalnym pogłębianiu i czyszczeniu. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji czy Straży Gminnej lub Straży Miejskiej, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - nielegalna zmiana stanu gospodarki wodnej terenu
   7.5a_zmiana-stanu-gospodarki-wodnej-terenu.docx  
2. Wniosek w sprawie uregulowania stosunków wodnych na gruncie  
   7.5b_wniosek_zaniechanie-szkod-na-gruntach-sasiednich.docx  
3. Ustawa z dn. 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001566  
4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880  

• Straży Leśnej  
• Straży Parku Narodowego (w zakresie wykroczeń popełnionych na terenie Parku Narodowego)
• Służbie Parku Krajobrazowego (w zakresie wykroczeń popełnionych na terenie Parku Krajobrazowego)
• Państwowej Straży Łowieckiej  
• Policji 

• Ruch pojazdem silnikowym, zaprzęgowym i motorowerem w lesie dozwolony jest jedynie drogami publicznymi, natomiast drogami leśnymi jest dozwolony tylko wtedy, gdy są one oznakowane drogowskazami dopuszczającymi ruch po tych drogach. Nie dotyczy to inwalidów poruszających się pojazdami przystosowanymi do ich potrzeb (art. 29 ust. 1 ustawy o lasach).
• Zabronione pod karą grzywny jest wjeżdżanie pojazdem silnikowym, zaprzęgowym lub motorowerem do lasu w miejscu, w którym jest to niedozwolone, albo pozostawienie pojazdu w lesie w miejscu do tego nieprzeznaczonym, chyba że jest się właścicielem lasu, osobą przez właściciela upoważnioną albo osobą uprawnioną na podstawie przepisów obowiązującego prawa (wykroczenie z art. 161 Kodeksu wykroczeń).  
• W parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody zabrania się ruchu pojazdów poza drogami publicznymi oraz poza drogami położonymi na nieruchomościach stanowiących własność parków narodowych lub będących w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wskazanymi przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska (art. 15 ust. 1 pkt 18 ustawy o ochronie przyrody).
• W parku krajobrazowym może zostać wprowadzony zakaz organizowania rajdów motorowych i samochodowych (art. 17 ust. 1 pkt 13 ustawy o ochronie przyrody).
• Umyślne naruszanie zakazu poruszania się pojazdami silnikowymi na terenie obszaru chronionego, m.in. na obszarze parku narodowego, rezerwatu przyrody, czy też parku krajobrazowego podlega karze grzywny albo aresztu (wykroczenie z art. 127 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie zwierząt, chronić rośliny i piękno krajobrazu.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec zwierząt, roślin i obszarów chronionych.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób nielegalnie korzystających z pojazdów silnikowych na terenie lasów, a w szczególności na obszarze chronionym (m.in. terenie parku narodowego, rezerwatu przyrody, parku krajobrazowego), zrób zdjęcie lub nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji, anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia – ruch pojazdów silnikowych w lesie
   8.1a_ruch-pojazdow-silnikowych-w-lesie.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia – ruch pojazdów silnikowych w obszarze chronionym
   8.1b_ruch-pojazdow-silnikowych-w-obszarze-chronionym.docx  
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002119  
4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20040920880  
5. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19911010444  

• Policji
• właściwemu miejscowo Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego 

• Wznoszenie nowego lub powiększanie istniejącego obiektu budowlanego na terenie objętym ochroną ze względów przyrodniczych lub krajobrazowych albo w otulinie takiego terenu zagrożone jest karą do lat 2 pozbawienia wolności (przestępstwo z art. 188 Kodeksu Karnego). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże uratować życie zwierząt, chronić rośliny oraz piękno krajobrazu na obszarze chronionym lub w jego otulinie (strefie granicznej obszaru chronionego).
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy wobec zwierząt, roślin oraz krajobrazu na obszarze chronionym lub w jego otulinie.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań osób stanowiących samowolę budowlaną na obszarze chronionym lub w jego otulinie zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji oraz właściwemu Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa - samowola budowlana
   8.2a_samowola-budowlana.docx  
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970880553 

• Policji 

• Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej - naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania (art. 42 ustawy o ochronie przyrody)
• Użytki ekologiczne tworzy się na podstawie uchwały rady gminy (art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody).  
• Uchwała rady gminy może przewidywać zakaz przekształcenia użytku ekologicznego (art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody).
• Zlikwidowanie utworzonego użytku ekologicznego może nastąpić jedynie w przypadku utraty wartości przyrodniczych i krajobrazowych obszaru lub w razie konieczności realizacji inwestycji celu publicznego w przypadku braku rozwiązań alternatywnych lub konieczności zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego (art. 44 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody).
• Kto nie stosuje się do zakazu przekształcania użytków ekologicznych i przekształca je np. w grunty orne podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 127 pkt 2 lit c ustawy o ochronie przyrody). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć możliwość niebezpiecznym zmianom w środowisku na skutek zachwiania równowagi naturalnego ekosystemu łąki, wyginięcia żyjących tam zwierząt i rosnących tam roślin.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec ekosystemu łąk.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem działań polegających na nielegalnym przekształceniu użytku ekologicznego zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji anonimowo. 

1. Zawiadomienie o nielegalnym przekształceniu gruntu stanowiącego użytek ekologiczny
   8.3a_nielegalne-przeksztalcenie-gruntu-stanowiacego-uzytek-ekologiczny.docx  
2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20240001478/O/D20241478.pdf 

• Właściwemu miejscowo okręgowemu urzędowi górniczemu
• Policji
• Straży Gminnej lub Miejskiej 

• Złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy prawo geologiczne i górnicze)
• Wydobywanie złóż kopalin wymaga uzyskania koncesji od Ministra Klimatu i Środowiska (art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo geologiczne i górnicze).
• Wydobywanie kopalin bez koncesji podlega karze aresztu albo grzywny (wykroczenie z art. 177 pkt 2 ustawy prawo geologiczne i górnicze).  
• W przypadku, gdy nielegalne wydobywanie kopalin spowoduje wyrządzenie znacznej szkody w mieniu lub poważnej szkody w środowisku sprawca podlega karze pozbawienia wolności do lat 3 (przestępstwo z art. 176 ust. 1 ustawy prawo geologiczne i górnicze).  
• W przypadku, gdy nielegalne wydobywanie kopalin skutkuje sprowadzeniem niebezpieczeństwa znacznej szkody w mieniu lub poważnej szkody w środowisku sprawca podlega karze pozbawienia wolności do lat 2 (przestępstwo z art. 176 ust. 2 ustawy prawa geologiczne i górnicze).  
• Wydobywanie piasku, marglu, żwiru, gliny lub torfu na cudzym gruncie leśnym lub rolnym, zagrożone jest karą grzywny do 1000 złotych albo karą nagany (wykroczenie z art. 154 § 1 pkt 1 kodeksu wykroczeń). 

• Interwencja z Twojej strony pomoże ograniczyć nielegalne pozyskiwanie kopalin i degradację środowiska.
• Pomagasz kształtować prawidłowe postawy społeczeństwa wobec pozyskiwania kopalin i degradacji środowiska.
• Jeśli więc jesteś naocznym świadkiem pozyskiwanie kopalin i degradacji środowiska zrób zdjęcie, nagraj film. Pamiętaj, że dane te możesz przekazać Policji anonimowo. 

1. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia wykroczenia - nielegalne pozyskanie torfu
   9.1a_nielegalne-pozyskiwanie-torfu-piasku-zwiru-gliny.docx  
2. Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa – kwalifikowane nielegalne pozyskanie torfu
   9.1b_kwalifikowane-nielegalne-pozyskiwanie-torfu-piasku-zwiru-gliny.docx  
3. Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. prawo geologiczne i górnicze
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20111630981  
4. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19710120114  

Art. 61 Konstytucji RP gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.

Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.

Ograniczenie prawa dostępu do informacji może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.

Tryb udzielania informacji określają ustawy, przede wszystkim ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Jej przepisy precyzują, że informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Prawo do informacji publicznej przysługuje każdemu, a od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego.

Prawo dostępu do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do:

• uzyskania informacji publicznej, w tym informacji przetworzonej* w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego,
• wglądu do dokumentów urzędowych, np. decyzji administracyjnych i wyroków sądowych, dokumentacji przebiegu i efektów kontroli oraz stanowisk, wniosków i opinii podmiotów ją przeprowadzających, oraz innych wystąpień i ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej,
• dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów (Sejmu, Senatu, rady gminy, powiatu, sejmiku województwa, zebrań wiejskich, rady dzielnicy, rady osiedla),
• niezwłocznego uzyskania informacji publicznej zawierającej aktualną wiedzę o sprawach publicznych.

*Informacja publiczna przetworzona to taka, która co do zasady wymaga dokonania stosownych analiz, obliczeń zestawień statystycznych, ekspertyz połączonych z zaangażowaniem w ich pozyskiwanie określonych środków osobowych i finansowych (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 481/05). Informacja przetworzona wymaga podjęcia przez podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej określonego działania intelektualnego w odniesieniu do odpowiedniego zbioru znajdujących się w jego posiadaniu informacji i nadania skutkom tego działania cech informacji publicznej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 września 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 984/05). 

Do udostępnienia informacji publicznej zobowiązane są w szczególności:

• organy władzy publicznej – np. wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta, Rzecznik Praw Obywatelskich, wojewoda, samorządowe kolegium odwoławcze,  
• organy samorządów gospodarczych i zawodowych, np. Krajowa Rada Izb Rolniczych,  
• podmioty reprezentujące Skarb Państwa na podstawie odrębnych przepisów – np. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, nadleśniczy,
• podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne – np. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
• podmioty reprezentujące osoby prawne samorządu terytorialnego – np. zarząd przedsiębiorstwa komunalnego,
• podmioty reprezentujące osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym – np. spółdzielnie mieszkaniowe,
• podmioty reprezentujące inne osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów – np. zarząd przedsiębiorstwa energetycznego,
• reprezentatywne organizacje związkowe i pracodawców - np. Konfederacja Lewiatan, Pracodawcy RP, NSZZ Solidarność,
• partie polityczne. 

Dostęp do informacji publicznej realizowany jest poprzez:

• ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej,
• wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów i udostępniania materiałów, w tym audiowizualnych i teleinformatycznych, dokumentujących te posiedzenia,
• udostępniania w portalu danych, tj. prowadzonym przez ministra właściwego ds. informatyzacji, powszechnie dostępnym systemie teleinformatycznym, służącym do udostępniania informacji sektora publicznego w celu ponownego wykorzystywania oraz danych prywatnych w celu wykorzystywania (na dzień 14 kwietnia 2025 r. portal dostępny pod adresem: https://dane.gov.pl/pl),
• wyłożenie lub wywieszenie informacji w miejscach ogólnie dostępnych lub zainstalowanie w tych miejscach urządzenia umożliwiającego zapoznanie się z jej treścią,
• jeżeli informacja publiczna może być niezwłocznie udostępniona, udostępnienie informacji w formie ustnej lub pisemnej bez pisemnego wniosku,
• udostępnienie informacji na wniosek – w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku.

Podmiot udostępniający informację publiczną ma obowiązek zapewnić możliwość kopiowania informacji publicznej albo jej wydruk lub przesłania informacji publicznej albo przeniesienia jej na odpowiedni, powszechnie stosowany nośnik informacji.

Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w tym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.

Informacje publiczne są udostępniane bezpłatnie. Jedynie w przypadku, gdy podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom. 

1. Wniosek o udostępnienie informacji publicznej
   10.1a_wniosek_udostepnienie-informacji-publicznej.docx  
2. Konstytucja z dnia 2 kwietnia 1997 r.
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970780483  
3. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20011121198   

Na mocy art. 74 ust. 3 Konstytucji RP, każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska.

Zgodnie z ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, prawo do informacji o środowisku i jego ochronie przysługuje każdemu.  

Władze publiczne są zobowiązane do udostępnienia znajdujących się w ich posiadaniu lub dla nich przeznaczonych informacji o środowisku i jego ochronie.  Organ władzy publicznej zobowiązany jest do udostępnienia informacji znajdujących się w fizycznie w jego posiadaniu, które wytworzył lub otrzymał od podmiotu trzeciego, a także informacji, którymi w imieniu organu administracji dysponują osoby trzecie, w tym też informacji, których organ ten ma prawo żądać od osób trzecich. Udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie powinno nastąpić, w zakresie, w jakim nie dotyczy działalności ustawodawczej władz publicznych, a w przypadku sądów i trybunałów - działalności orzeczniczej. Władze publiczne są obowiązane także do udzielania niezbędnej pomocy i wskazówek przy wyszukiwaniu informacji o środowisku i jego ochronie.

Udostępnieniu podlegają informacje dotyczące:

• stanu elementów środowiska, takich jak: powietrze, woda, powierzchnia ziemi, kopaliny, klimat, krajobraz i obszary naturalne, w tym bagna, obszary nadmorskie i morskie, a także rośliny, zwierzęta i grzyby oraz inne elementy różnorodności biologicznej, w tym organizmy genetycznie zmodyfikowane oraz wzajemnych interakcji pomiędzy tymi elementami;
• emisji, w tym odpadów promieniotwórczych, a także zanieczyszczeń, które wpływają lub mogą wpłynąć na elementy środowiska;
• środków, takich jak: środki administracyjne (np. decyzje administracyjne), polityki, przepisy prawne dotyczące środowiska i gospodarki wodnej, plany, programy oraz porozumienia w sprawie ochrony środowiska, a także działań wpływających lub nawet tylko mogących wpłynąć na elementy środowiska oraz na emisje i zanieczyszczenia jak również środków i działań, które mają na celu ochronę tych elementów;
• raportów na temat realizacji przepisów dotyczących ochrony środowiska;
• analiz kosztów i korzyści oraz innych analiz gospodarczych i założeń wykorzystanych w ramach środków i działań;
• stanu zdrowia, bezpieczeństwa i warunków życia ludzi oraz stanu obiektów kultury i obiektów budowlanych w zakresie, w jakim oddziałują na nie lub mogą oddziaływać:
  • stany elementów środowiska lub  
  • przez elementy środowiska, emisje i zanieczyszczenia oraz ww. środki. 

Informacja o środowisku i jego ochronie, jest udostępniana na pisemny wniosek, chyba że:

1. znajduje się w prowadzonej przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska bazie danych o ocenach oddziaływania na środowisko, lub
2. jest informacją niewymagającą wyszukiwania, lub
3. w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej, innej katastrofy naturalnej lub awarii technicznej, o których mowa w ustawie z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1897), lub innego bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia ludzi lub środowiska, spowodowanego działalnością człowieka lub przyczynami naturalnymi - informacje znajdujące się w posiadaniu władz publicznych lub informacje przeznaczone dla władz publicznych, umożliwiające osobom, które mogą ucierpieć w wyniku tego zagrożenia, podjęcie działań w celu zapobieżenia lub zminimalizowania szkód wynikających z tego zagrożenia.

Informacje o środowisku udostępnia się w formie ustnej, pisemnej, wizualnej, dźwiękowej, elektronicznej lub innej. Udostępnianie następuje w sposób i w formie określonych we wniosku, chyba że środki techniczne, którymi dysponują władze publiczne, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku.

Władze publiczne udostępniają informację o środowisku i jego ochronie bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku. Termin ten może zostać przedłużony do 2 miesięcy ze względu na stopień skomplikowania sprawy.

Wyszukiwanie i przeglądanie w siedzibie władz publicznych dokumentów wyszczególnionych w publicznie dostępnym wykazie jest bezpłatne. Za wyszukiwanie informacji, a także za przekształcanie informacji w formę wskazaną we wniosku, sporządzanie kopii dokumentów lub danych oraz ich przesłanie władze publiczne pobierają niewielkie opłaty w wysokości odzwierciedlającej związane z tym uzasadnione koszty. 

1. Instytucje zajmujące się środowiskiem i jego ochroną:
   10.2a_kontakty_2025-04-14.xlsx  
2. Wniosek o udostępnienie informacji o środowisku
   10.2b_wniosek_udostepnienie-informacji-o-srodowisku.docx  
3. Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko
   https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20081991227  
4. Baza danych o ocenach oddziaływania na środowisko  
   http://bazaoos.gdos.gov.pl/web/guest/home