Dawniej liczny w wodach Bałtyku, w XX wieku przetrzebiony tak bardzo, że obecnie jego bałtycka populacja jest krytycznie zagrożona wyginięciem. Morświn - jeden z najmniejszych gatunków waleni, czyli nasz bałtycki krewny delfina.

Szacuje się, że dziś w Morzu Bałtyckim żyje zaledwie ok. 450 morświnów.

Ten niezwykły morski ssak z reguły unika kontaktu z człowiekiem, co przy skrajnie niskiej liczebności w Bałtyku dodatkowo utrudnia spotkanie z nim w naturze. Szacuje się, że dziś w Morzu Bałtyckim żyje zaledwie ok. 450 osobników. Morświn jest jednym z najmniejszych gatunków waleni – długość ciała dorosłego osobnika w Bałtyku to ok. 180 cm, a jego przeciętna masa nie przekracza 60 kg.

Morświny prowadzą bardzo skryty tryb życia - żyją samotnie lub w niewielkich grupach, liczących po 2-3 osobniki. W okresie żerowania lub podczas wędrówek migracyjnych zdarza się, że formują stada liczące nawet do 50 osobników. Morświny występują przeważnie w strefie przybrzeżnej mórz, bywają także widywane w portach. Poruszają się zwykle przy powierzchni lub nurkują w poszukiwaniu pokarmu - wówczas mogą również żerować przy samym dnie. W odróżnieniu od delfinów nie podpływają do łodzi i statków, rzadko też wyskakują nad powierzchnię wody.

Dlaczego są zagrożone?

W czasach historycznych polowaniami na morświny trudniły się wszystkie bałtyckie narody - poławiano je regularnie od XIV wieku na mięso i tłuszcz. Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku morświny były tak liczne, że polskie władze w latach 20-tych wprowadziły premie za złowienie lub zabicie morświna, traktując ten gatunek jako przyczynę niszczenia sieci oraz konkurenta rybaków. Od 1936 roku brak jest jakichkolwiek informacji o obecności morświnów w polskich wodach Bałtyku. W latach 1950-1990 w sieciach odnotowano zaledwie 1-2 sztuki rocznie, natomiast w latach 1990-2008, dzięki badawczej aktywności Stacji Morskiej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego im. Profesora Krzysztofa Skóry, uzyskano 102 raporty o przyłowionych, znalezionych i zaobserwowanych morświnach w polskiej strefie Bałtyku. W 2010 r. do poszukiwań morświnów wzdłuż polskiej linii brzegowej przyłączył się Błękitny Patrol WWF.

Dziś głównym zagrożeniem dla morświnów jest stosowanie stawnych sieci skrzelowych - skonstruowane z mocnych, bardzo cienkich nylonowych przędzy, zawieszone w toni wodnej stają się niemożliwe do rozpoznania przez morświny. Zwierzęta wpadają w nie w pogoni za rybami. Oczko tzw. sieci dorszowych czy łososiowych jest na tyle duże, że pysk wpadającego w sieć morświna zostaje bezpowrotnie w nim uwięziony. Wskutek rozpaczliwych prób uwolnienia się z pułapki, sieci oplatają jego ciało kolejnymi warstwami. Tak uwięziony morświn ginie przez uduszenie.

Bardzo niebezpieczne dla morświnów są też zakłócenia akustyczne, płoszące zwierzęta z ich siedlisk. Gwałtowny wzrost transportu morskiego na Bałtyku, detonacje na morskich poligonach i rozwój agresywnej turystyki motorowodnej mają bardzo szkodliwy wpływ na odbudowanie populacji morświna.

Morświn, żyjąc w przybrzeżnej strefie morza, jest szczególnie narażony na szkodliwe oddziaływanie toksycznych substancji. Niektóre z nich mają znaczny wpływ na osłabienie jego systemu odpornościowego - potencjalnym zagrożeniem dla morświnów mogą stać się toksyczne zakwity sinic.

Co Ty możesz zrobić?

Morświn na brzegu

Przebywając na plaży możesz znaleźć morświna. Najczęściej są to osobniki martwe, ale zdarzyć się może spotkanie z żywym morświnem, wyrzuconym na brzeg. Morświn, w przeciwieństwie do foki, żyje tylko w wodzie, a jego obecność na lądzie świadczy o kłopotach, w których się znalazł. Bez względu na to, w jakim stanie jest znalezione przez Ciebie zwierzę, natychmiast zadzwoń do Błękitnego Patrolu WWF (tel. 795 536 009) lub Stacji Morskiej w Helu (tel. 601 88 99 40). Twoja informacja pomoże w ochronie naszych bałtyckich morświnów.

1.    Pamiętaj! Jeśli znajdziesz żywego morświna na plaży, nie dopuszczaj do niego ludzi i zwierząt. Zapewnij mu spokój.

2.    Nie wrzucaj go z powrotem do wody! Polewaj jego ciało wodą tak, aby nie zalać jego otworu nosowego, znajdującego się na szczycie głowy.

Na morzu

Coraz większym problemem dla foki i morświna są miłośnicy motorowych sportów wodnych. Hałas, jaki towarzyszy ich uprawianiu, wywołuje u bałtyckich ssaków strach i dezorientację. Co więcej, motorówki i skutery wodne mogą zranić te zwierzęta. Unikaj pływania tymi pojazdami! Nad morzem możesz korzystać z tylu innych, bezpiecznych dla zwierząt atrakcji, w taki sposób, że Twój pobyt będzie równie udany. A przy okazji pomożesz ratować foki i morświny!

Jeżeli jesteś zaś żeglarzem i zobaczysz morświna albo innego walenia, zanotuj jego pozycję, odległość od łodzi i prawdopodobny kierunek wędrówki. Wyłącz echosondę, jeśli jej nie używasz. Ty jej nie słyszysz, ale jej sygnały przeszkadzają morświnom w ich podwodnej nawigacji.

 

Nasze działania

Z inicjatywy WWF Polska, przy udziale wszystkich zainteresowanych stron, został opracowany projekt programu ochrony morświna. Dzięki naszym staraniom program został przyjęty w 2015 r. przez Ministerstwo Środowiska. Pod petycją WWF nawołującą ministra do zatwierdzenia programu podpisało się 100 tysięcy Polaków.

Nasze działania

WWF Polska oraz Stacja Morska w Helu w ramach wspólnego projektu "Ochrona ssaków i ptaków morskich i ich siedlisk" rozpoczynają przekazywanie odstraszaczy akustycznych (pingerów) rybakom łowiącym w parkach narodowych - Słowińskim i Wolińskim, monitoring morświna w wewnętrznej części Zatoki Puckiej, a także organizują forum dyskusji i współpracy na temat ochrony środowiska morskiego.

Nasze działania

  • Od 2010 r. aktywnie działa Błękitny Patrol WWF – grupa 200 wolontariuszy stale monitorujących polskie wybrzeże Bałtyku i interweniujących w przypadku obserwacji ssaków i ptaków morskich.
  • Rozdaliśmy 100 tys. egzemplarzy Błękitnego Poradnika – kieszonkowego wydawnictwa na temat morświnów, fok i ptaków morskich oraz ich siedlisk. Błękitny Poradnik dostępny jest także do pobrania 

Nasze działania

Na całym polskim wybrzeżu, przy wejściach na plaże, rozmieściliśmy 160 Błękitnych Tablic, informujących o ssakach i ptakach bałtyckich oraz ich ochronie wraz z numerami telefonów alarmowych Błękitnego Patrolu WWF (795 536 009) i Stacji Morskiej w Helu (601 88 99 40), pod które należy dzwonić w przypadku zaobserwowania fok lub morświnów.

Co Ty możesz zrobić?

W Bałtyku żyje dziś niespełna 450 osobników morświna. To za mało, aby przeżyć bez naszego wsparcia. Z Twoją pomocą możemy zapewnić bałtyckim morświnom bezpieczniejsze warunki do życia i dać im szansę na przetrwanie.

Chcę pomóc!