Kropla drąży…rzekę!

Rok 2025 był dla WWF Polska kolejnym etapem konsekwentnych działań na rzecz ochrony i odtwarzania naturalnych ekosystemów rzecznych w całej Polsce. Od górskich potoków po nizinne dopływy Wisły – wspólnie z partnerami społecznymi, instytucjami i lokalnymi społecznościami fundacja realizowała projekty, które realnie przywracają życie polskim rzekom.  

Odtwarzamy tarliska - ryby mogą się rozmnażać  

• Mierzawa, Mozgawa i Czarna Staszowska  
  Wspólnie z Polskim Związkiem Wędkarskim w Kielcach WWF Polska w czerwcu przeprowadził prace na rzekach Mierzawie, Mozgawie i Czarnej Staszowskiej. W ich efekcie powstało 6 nowych tarlisk, a także poprawiono warunki do migracji ryb w dwóch lokalizacjach, które przez lata uniemożliwiały rybom wędrówkę w górę rzeki. To właśnie w takich miejscach gatunki litofilne – m.in. pstrągi, lipienie i minogi ukraińskie i wiele innych – mogą składać ikrę i bezpiecznie rozwijać potomstwo.  
• Sanka  
  Na południu Polski, we współpracy ze Stowarzyszeniem Małopolska Ochrona Wód i Środowiska, fundacja odtworzyła tarlisko na rzece Sance – pierwsze tego typu działanie w najbliższej okolicy Krakowa. Prace polegały na wsypaniu do rzeki odpowiednio dobranego żwiru, który stał się zarówno miejscem rozrodu ryb, jak i siedliskiem dla licznych gatunków bezkręgowców wodnych. Takie żwirowe bystrza to nie tylko nowy dom dla fauny, lecz także naturalny filtr – poprawiający czystość i natlenienie wody. Już w listopadzie 2025 roku można było obserwować ryby który skorzystały z tego działania w celu odbycia tarła.  

• Sopot  
  Wraz z lokalnymi organizacjami stworzyliśmy nowe tarlisko dla ryb litofilnych na malowniczej rzece Sopot, w miejscowości Karczmiska. To właśnie tu – w dopływie Tanwi – przywróciliśmy rybom miejsce, którego tak bardzo potrzebują do rozmnażania. Litofilne gatunki, takie jak pstrąg potokowy czy minogi, składają ikrę na żwirze, tworzącym bystrza. Dodanie frakcji żwirowej – dokładnie takiej, jaka naturalnie występuje w Sopocie – sprawia, że rzeka odzyskuje swoje naturalne funkcje. Dla takich gatunków, jak śliz pospolity czy głowacz białopłetwy, podłoże o większym uziarnieniu, to idealne siedlisko do życia.  

  Ale z tarliska korzystają nie tylko ryby!  Obecność większych kamieni przyciąga również ptaki, takie jak pliszka górska, które uwielbiają przysiadać na głazach wystających z nurtu. Kamieniste pryzmy stają się też ostoją dla wodnych bezkręgowców – jętek, widelnic i kiełży, które znajdują tam schronienie i pokarm. A to właśnie one stanowią fundament rzecznego łańcucha pokarmowego i… naturalny system oczyszczania rzek! W jaki sposób? Odżywiają się martwą materią organiczną tzw. detrytusem  

Sukces na rzece Wiernej - powrót troci  

Jednym z najbardziej symbolicznych wydarzeń roku był powrót troci wędrownej do Wiernej Rzeki (dawniej Łososiny). Dzięki wspólnym wysiłkom z PZW Kielce, do rzeki trafiło 4 tysiące młodych osobników tego gatunku, który nie występował tu od ponad 100 lat! Gatunek zniknął m.in. wskutek regulacji rzek i budowy zapór - w efekcie znikły miejsca rozrodu ryb.    

Ten sukces to efekt wieloletniej pracy wędkarzy z Okręgu PZW w Kielcach, którzy przez ostatnie lata aktywnie uczestniczyli w przywracaniu siedlisk, odtwarzaniu tarlisk czy monitoringu społecznym. W działania te aktywnie włączała się także nasza fundacja i Wody Polskie – Zarząd Zlewni w Kielcach.  

Nad Szumem szumi 550 drzew  

W ramach ogólnopolskiej akcji “Zasadź las nad rzeką”, wspólnie z Fundacją Dzika Rzeka i przy wsparciu dzieci z lokalnych szkół, zasadziliśmy 550 drzew z gatunku olcha czarna nad potokiem Szum – w sąsiedztwie Stacji Terenowej Lubelskiego Towarzystwa Ornitologicznego.  

Olsze to niezwykle ważne gatunki dla ekosystemów rzecznych – wzmacniają i stabilizują brzegi, a ich rozbudowany system korzeniowy tworzy naturalne kryjówki dla pstrągów, głowaczy czy raków szlachetnych. Dzięki nim rzeka staje się bardziej odporna na erozję i zanieczyszczenia, a jej brzegi znów tętnią życiem.  

Tak właśnie wygląda krok po kroku odbudowa żywych, zdrowych rzek realizowana przez fundację WWF Polska we współpracy z partnerami projektów z całej Polski!  

W 2026 roku planujemy kolejne działania renaturyzacyjne na nowych obszarach oraz kontynuacje tych rozpoczętych. Przed nami wiele pracy!  

Redakcja: Ewa Paluszkiewicz, starsza specjalistka ds. komunikacji