W Morzu Bałtyckim czyha cichy drapieżnik: porzucone, zagubione lub pozostawione narzędzia połowowe, nazywane sieciami widmo.

Po zagubieniu, sieci dalej robią to, do czego zostały zaprojektowane, czyli łowią. Zbudowane z tworzyw sztucznych, są niezwykle wytrzymałe - utrzymują się w środowisku przez dziesiątki lat. Stanowią śmiertelną, często niewidoczną pułapkę dla zwierząt morskich. 

Każdego roku do mórz i oceanów trafia 11 milionów ton plastiku.

Odpady z tworzyw sztucznych zanieczyszczają najdalsze zakątki naszej planety. Stanowią śmiertelne zagrożenie dla fauny morskiej, mają także negatywny wpływ na morską florę. Trafiając do organizmów ryb i owoców morza, mogą stawać się także dodatkowym składnikiem naszego pożywienia. Mimo rosnącej świadomości, problem ten wciąż się pogłębia. Jednym z najbardziej szkodliwych rodzajów plastikowych zanieczyszczeń w środowisku morskim są  zagubione lub w inny sposób utracone sieci rybackie, tzw. sieci widma. Uznawane są one za najbardziej śmiercionośną formę morskich odpadów plastikowych.

Foki, ptaki, morświny nie mają szans w starciu z takim przeciwnikiem.

Wiele z nich, złapanych lub zaplątanych w porzucone liny, sieci, narzędzia pułapkowe i inne elementy sprzętu rybackiego, umiera w sposób powolny i bolesny, na skutek uduszenia lub wyczerpania1.

 

OCAL BAŁTYK! Podpisz petycję »

 

SIECI WIDMO stanowią co najmniej 10% wszystkich odpadów morskich
◉ każdego roku do oceanu trafia prawdopodobnie nawet MILION ton tego typu śmieci
◉ a do Bałtyku - 10 tysięcy sztuk sieci

 

Na całym świecie 66% ssaków morskich i 50% ptaków morskich ucierpiało przez zanieczyszczenie tworzywami sztucznymi, w tym sieciami widmo.

 

OCAL BAŁTYK! Podpisz petycję »

 

Sieci widmo zagrażają nie tylko zwierzętom, ale również ludziom. Zagubione narzędzia połowowe to niebezpieczeństwo nawigacyjne, narażają bezpieczeństwo użytkowników morza. Podobnie jak inne odpady morskie, mogą istotnie wpływać na turystykę, niszcząc naturalne piękno cennych obszarów.

 

 

 

JAK ROZWIĄZAĆ TEN WSPÓLNY PROBLEM?

Rybacy wykonujący swój zawód zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie chcą tracić swoich narzędzi połowowych. Dla większości z nich, sieci rybackie są źródłem utrzymania i dobrobytu oraz stanowią znaczną inwestycję finansową. Jednakże, nawet na najlepiej zarządzanych łowiskach na świecie narzędzia połowowe się gubią i są tracone w powodu złej pogody, problemów mechanicznych czy błędów ludzkich. 

Obejrzyj film dokumentalny o sieciach widmo. Opowiada on o problemie sieci z perspektywy osób, których codzienne życie jest związane z Bałtykiem. 

 

OCAL BAŁTYK! Podpisz petycję »

 

Niekontrolowane połowy (spowodowane przez zagubione/porzucone sieci rybackie) mogą poważnie zagrażać zrównoważonemu rozwojowi i korzyściom ekonomicznym z rybołówstwa, szacuje się, że ponad 90% ryb przypadkowo złowionych w sieci widma to gatunki o znaczeniu gospodarczym.
Problem dotyczy także innych sektorów. Zagubione narzędzia połowowe stanowią zagrożenie nawigacyjne, narażając bezpieczeństwo użytkowników morza. I podobnie jak inne odpady morskie, mogą istotnie wpływać na turystykę, niszcząc naturalne piękno cennych obszarów .

Takie niekontrolowane połowy mogą poważnie zagrażać zrównoważonemu rozwojowi i korzyściom ekonomicznym z rybołówstwa, szacuje się bowiem, że ponad 90% gatunków przyławianych w sieci widma to gatunki ryb o znaczeniu gospodarczym2.
Problem dotyczy także innych sektorów. Zagubione narzędzia połowowe stanowią zagrożenie nawigacyjne, narażając bezpieczeństwo użytkowników morza. I podobnie jak inne odpady morskie, mogą istotnie wpływać na turystykę, niszcząc naturalne piękno cennych obszarów3.

JAK ROZWIĄZAĆ TEN PROBLEM?

Choć skala problemu jest alarmująca, istnieje wiele przykładów skutecznych działań podejmowanych na całym świecie w celu ograniczania negatywnych skutków sieci widm. Cechą wspólną działań jest współpraca pomiędzy rybakami, partnerami z sektora rybołówstwa, nurkami, portami, organizacjami pozarządowymi, naukowcami, rządami i organizacjami międzyrządowymi oraz systemowe wdrażanie środków prewencyjnych, łagodzących i naprawczych.

Takie kompleksowe podejście zastosowane zostało w niedawno zakończonym projekcie MARELITT Baltic, w którym skupiliśmy się na znalezieniu systemowych rozwiązań dla problemu sieci widm w Morzu Bałtyckim. Intensywne 3 lata współpracy z partnerami z Estonii, Niemiec i Szwecji przyniosły satysfakcjonujące efekty i odpowiedzi w zakresie kluczowych segmentów problemu, obejmujących:

• mapowanie obszarów o największym prawdopodobieństwie występowania sieci widm;
• usuwanie tego typu odpadów z morza;
• recykling / gospodarkę odpadami; oraz
• działania prewencyjne.

Kompleksowa wiedza zdobyta w ramach projektu MARELITT Baltic została ujęta w Podręczniku „The Baltic Sea Blueprint”. Zarówno na arenie międzynarodowej jak i regionalnej, wiedza ta podawana jest jako przykład i podstawę do wdrażania krajowych działań mających na celu zminimalizowanie negatywnych konsekwencji tego problemu.

 

JAK ROZWIĄZAĆ TEN PROBLEM?

Naturalną kontynuacją działań, a zarówno kluczowym krokiem w drodze do rozwiązania problemu sieci widm jest uwzględnienie w przepisach krajowych najlepszych dostępnych praktyk z zakresu zarządzania zagubionymi narzędziami połowowymi oraz wdrożenie do porządku prawnego rekomendacji dotyczących kluczowych segmentów problemu, obejmujących m.in.

• znakowanie sieci rybackich (zgodne z wytycznymi Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) oraz uwzględniające wykorzystanie nowoczesnych technologii, takich jak system identyfikacji radiowej (RFID) przetestowany w ramach projektu MARELITT Baltic);

• przystosowanie portów rybackich do odbioru, sortowania i gospodarowania sieciami wyłowionymi z morza (DFG) oraz sieciami zużytymi (EOG), zgodnie z zapisami Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2019/883 ws. portowych urządzeń do odbioru odpadów ze statków oraz Europejskiej strategii na rzecz tworzyw sztucznych;

• optymalne dostosowanie źródeł finansowania (w tym Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego), w celu umożliwienia realizacji nie tylko akcji wyławiania zagubionych narzędzi połowowych, ale także innych działań, w tym rozwiązań innowacyjnych, nastawionych na prewencję i przeciwdziałanie skutkom tego problemu środowiskowego;

• wprowadzenie rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) za narzędzia połowowe i ich elementy, zawierające tworzywa sztuczne.

Rozwiązanie problemu gubienia sieci poprzez zaproponowane sposoby spowoduje, że zmniejszy się niekontrolowany przyłów ryb, ptaków i ssaków morskich, a tym samym wpłynie pozytywnie na stan zasobów Morza Bałtyckiego, z których ludzie korzystają i nadal chcą korzystać w przyszłości. Poprawi też walory rekreacyjne Bałtyku, gdyż turyści chętniej będą przyjeżdżać nad czyste morze, bez plastiku.

 

 

CO TY MOŻESZ ZROBIĆ?

Bałtyk jest zagrożony. Musimy działać szybko, jeszcze nie jest za późno, aby przeciwdziałać destrukcyjnym procesom.

Przyłączając się do działań Fundacji WWF Polska pomagasz chronić zagrożone ekosystemy morskie.

 

Dowiedz się więcej

Martwe strefy Ssaki bałtyckie

Zrównoważone rybołówstwo Obszary chronione 

 

Źródła:

University of Exeter (2019, July 4). Hundreds of sharks and rays tangled in plastic. ScienceDaily. Retrieved June 13, 2020 from www.sciencedaily.com/releases/2019/07/190704191427.htm 

Al-Masroori, H., Al-Oufi, H., McIlwain, J. L., & McLean, E. (2004). Catches of lost fish traps (ghost fishing) from fishing grounds near Muscat, Sultanate of Oman. Fisheries Research, 69(3), 407-414.

https://marinedebris.noaa.gov/reports/studyeconomic-impacts-marine-debris-beaches