Traktat o pełnym morzu - nowa era w zarządzaniu oceanami

Od stycznia 2026 r. ochrona mórz pełnych zyskuje realne podstawy prawne. Wchodzi w życie Traktat o pełnym morzu – historyczne porozumienie regulujące ochronę i zarządzanie działalnością człowieka na dwóch trzecich powierzchni oceanów świata, leżących poza jurysdykcją jakiegokolwiek państwa. To przełomowy moment zarówno dla ekosystemów morskich, jak i światowej gospodarki. Globalna sieć WWF apeluje o ścisłą współpracę rządów, biznesu i środowiska naukowego przy wdrażaniu nowych przepisów.

Traktat, nad którym pracowano niemal dwie dekady, tworzy nowe ramy ochrony i zarządzania obszarami morskimi poza jurysdykcją państw narodowych. To właśnie te obszary obejmują około dwóch trzecich powierzchni oceanów i do tej pory pozostawały w dużej mierze poza skutecznym systemem międzynarodowej ochrony. Jednocześnie obszary te są miejscem występowania wielu różnych gatunków migrujących zwierząt morskich, w tym m.in. płetwala błękitnego, miecznika i żółwia skórzastego, a także osiadłych, takich jak zimnowodne koralowce tworzące wrażliwe siedliska w głębinach morskich.

Kirsten Schuijt, Dyrektor Generalna WWF International, podkreśla: „Wejście w życie Traktatu o pełnym morzu to moment o historycznym znaczeniu – zarówno dla oceanów, jak i dla wszystkich ludzi, którzy są od nich zależni. Porozumienie to otwiera nowy etap globalnego zarządzania oceanami i współpracy międzynarodowej, dając realną szansę na zdrowsze i bardziej odporne ekosystemy morskie oraz silniejszą gospodarkę. To dopiero początek, dlatego zachęcamy rządy i biznes do ścisłej współpracy przy skutecznym wdrażaniu traktatu, a kraje, które jeszcze go nie ratyfikowały, do dołączenia.”

Traktat o pełnym morzu, znany również jako Porozumienie ONZ w sprawie różnorodności biologicznej poza jurysdykcją krajową (ang. Biodiversity Beyond National Jurisdiction, BBNJ), został przyjęty w czerwcu 2023 r. We wrześniu 2025 r. osiągnął wymagany próg 60 ratyfikacji, umożliwiający wejście w życie w styczniu 2026 r. Do tej pory ratyfikowało go już ponad 80 państw, a pierwsza Konferencja Stron (ang. Conference of the Parties, COP) ma odbyć się jeszcze w tym roku.

To wspaniała wiadomość, choć smuci fakt, że polski rząd nie znajduje się wśród pierwszej 60-tki, która zadecydowała o wejściu w życie traktatu. Jeśli, pomimo naszych apeli, polskie władze nie przystąpią pilnie do ratyfikacji, Polska nie znajdzie się wśród krajów, które będą decydować o losach otwartych oceanów - nie tylko o ich ochronie, ale również o sposobie sprawiedliwego podziału korzyści - zwraca uwagę Andrzej Ginalski, Kierownik Zespołu Morskiego WWF Polska.

Nowe porozumienie ustanawia prawnie wiążący mechanizm umożliwiający tworzenie sieci morskich obszarów chronionych (ang. Marine Protected Areas, MPA). Jest to kluczowy krok w realizacji globalnego celu ochrony 30% oceanów do 2030 r., uzgodnionego w ramach Globalnych Ram Różnorodności Biologicznej ONZ. Obecnie chronione jest nieco ponad 1% mórz pełnych, mimo ich fundamentalnego znaczenia dla bioróżnorodności, dobrostanu ludzi i globalnej gospodarki.

Presja na oceany wynikająca z przełowienia i destrukcyjnych metod połowowych, żeglugi, zanieczyszczeń, zmiany klimatu oraz nowych zagrożeń, takich jak górnictwo głębinowe, nie może być skutecznie ograniczona przez pojedyncze państwo ani instytucję zarządzającą jednym sektorem działalności na morzu. Wymaga podejścia całościowego i skoordynowanego, jakie wprowadza Traktat o pełnym morzu.

Pełne morza odgrywają kluczową rolę dla bioróżnorodności, bezpieczeństwa żywnościowego oraz światowej gospodarki, m.in. wspierając ważne łowiska i globalny transport morski. Ich ochrona ma również zasadnicze znaczenie dla stabilności klimatu. Oceany łagodzą skutki zmiany klimatu, pochłaniając około 90% nadmiarowego ciepła generowanego przez emisje gazów cieplarnianych oraz około 25% emisji dwutlenku węgla.