Life 4 Rivers

Projekt LIFE 4 RIVERS (L4R) powstał, by wdrożyć najnowsze osiągnięcia nauki w zakresie odbudowy wielowymiarowej ciągłości ekologicznej rzeki Parsęty i jej dopływów. Miejscem działania jest zlewnia Parsęty w południowym regionie Morza Bałtyckiego. To tutaj w praktyce pokazujemy, jak osiągnąć status rzeki swobodnie płynącej – zgodnie z kryteriami opracowanymi przez Grupę Roboczą ECOSTAT ds. Swobodnie Płynących Rzek we współpracy z Europejską Agencją Środowiska. Parsęta znalazła się w jednym z badań przypadków oceny, a zdobyte w projekcie doświadczenia będą mogły zostać wykorzystane w innych zlewniach w Europie.

Celem projektu LIFE 4 RIVERS jest m.in.: 

• przywrócenie ciągłości ekologicznej Parsęty i jej dopływów;
• poprawa warunków rozrodu ryb (troci wędrownej, lipienia, głowacza białopłetwego) oraz minogów (rzecznego i strumieniowego);
• odtworzenie populacji łososia atlantyckiego w Parsęcie, m.in. poprzez zarybianie, poprawę jakości siedlisk oraz ich ochronę;
• odbudowa siedlisk podmokłych i lasów łęgowych;
• zwiększanie społecznej świadomości i odpowiedzialności za ochronę przyrody poprzez utworzenie grupy ochotniczych Strażników Parsęty, których zadaniem jest m.in. zwalczanie kłusownictwa.

Konkretne działania – mierzalne efekty

Projekt LIFE 4 RIVERS dąży do przywrócenia zdrowych ekosystemów rzecznych i nadrzecznych do stanu swobodnie płynącej rzeki. W praktyce oznacza to:

1. Ponowne połączenie rzeki z doliną – czyli powtórne nawodnienie mokradeł, odtworzenie lasów łęgowych, połączenie starorzeczy z głównym nurtem. To działania, które zwiększają retencję wody, poprawiają jakość siedlisk i wzmacniają naturalne magazynowanie węgla.
2. Przywrócenie drożności wzdłuż rzeki poprzez usuwanie lub przekształcanie 32 barier (tam i jazów) oraz budowę urządzeń umożliwiających migrację ryb wędrownych. Odbudujemy siedliska tarłowe w Parsęcie oraz w jej głównych dopływach – Radwi i Dębnicy. Otworzymy drogę łososiowi atlantyckiemu i minogom, a efekty będziemy monitorować za pomocą nowoczesnych metod badawczych. Dążymy do realnego wzrostu populacji gatunków wędrownych.
3. Odbudowę usług ekosystemowych – takich jak naturalna retencja, samooczyszczanie wód czy rekreacja.
4. Wzmocnienie zaangażowania społecznego – poprzez powołanie wolontariuszy Strażników Parsęty, rozwój edukacji i nauki obywatelskiej oraz warsztaty dla lokalnych społeczności.

Dlatego w projekcie istotną rolę odgrywają Strażnicy Parsęty, czyli zespół zaangażowanych osób, które będą monitorować stan rzeki, przeciwdziałać kłusownictwu, prowadzić działania edukacyjne i wspierać rozwój nauki obywatelskiej. Chcemy, by mieszkańcy, wędkarze, samorządy i organizacje społeczne stali się współtwórcami zmiany. Bo rzeka potrzebuje nie tylko inżynierów i naukowców, ale też ludzi, którzy czują z nią więź.

Dlaczego przywracanie ciągłości rzeki jest kluczowe?

Dzięki ciągłości rzeka może funkcjonować jako zdrowy, samoregulujący się ekosystem. Regulacje, wały, bariery, osuszanie terenów pod rolnictwo i urbanizację, eutrofizacja i fragmentacja siedlisk – wszystko to prowadzi do degradacji siedlisk wodnych i nadrzecznych oraz osłabia ekosystem. W efekcie w Europie odnotowano 84-procentowy spadek bioróżnorodności w wodach słodkich.

W Parsęcie historyczne regulacje skróciły rzekę o 8,6 km i doprowadziły do utraty meandrów. Bariery blokują migrację łososia atlantyckiego i minogów. Fragmentacja rzeki zwiększa ryzyko powodzi i susz oraz osłabia odporność ekosystemu na zmiany klimatu. LIFE 4 RIVERS odpowiada na te wyzwania kompleksowo. Działania L4R wspierają realizację unijnej Dyrektywy siedliskowej oraz nowej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030, w tym celu przywrócenia 25 000 km rzek swobodnie płynących w Europie.

Partnerami projektu LIFE Parsęta, który jest finansowany przez Unię Europejską, są: Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty, PGW Wody Polskie, Wody Polskie RZGW Szczecin, WWF Polska, Universidade de Vigo, Blue Rivers Foundation, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Instytut Oceanologii PAN, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Szczecinie oraz Instytut Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława Sakowicza – Państwowy Instytut Badawczy.