Biała Tarnowska

 / ©: T. Zając
Biała Tarnowska w środkowym biegu
© T. Zając

Rzeki karpackie były historycznymi tarliskami łososia oraz troci wędrownej. Były, ponieważ w wyniku nieprzemyślanej ingerencji człowieka, zwłaszcza zabudowy hydrotechnicznej, ostatnie naturalne tarło tych ryb odbyło się w nich pod koniec lat 60. Rzeki poprzegradzane wysokimi progami z brzegami ogołoconymi z naturalnych siedlisk leśnych i z dnem pozbawionym żwiru, utraciły funkcje korytarzy ekologicznych lub pełnią ją tylko fragmentarycznie. W celu powstrzymania i odwrócenia tych niekorzystnych dla przyrody procesów związanych z presją człowieka, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie, WWF Polska i Instytut Ochrony Przyrody prowadzą wspólny projekt, "Przywrócenie drożności korytarza ekologicznego doliny rzeki Biała Tarnowska".

Doliny rzeczne są w naszej części Europy ważnymi szlakami migracji zwierząt i roślin, stanowią korytarze ekologiczne o kluczowym znaczeniu. Ich rola staje się jeszcze większa na terenach zurbanizowanych, intensywnie zagospodarowanych, o rozwiniętej infrastrukturze komunikacyjnej. Tak jest na w większym obszarze doliny rzeki Biała Tarnowska.

Biała Tarnowska to prawobrzeżny dopływ Dunajca, dolina rzeki i jej zlewnia położone są w centralnej części polskiego odcinka Karpat. Całkowita długość koryta Białej Tarnowskiej wynosi 101,8 km.

Dolina Białej Tarnowskiej jest ekosystemem cennym przyrodniczo ze względu na zachowaną jeszcze w dużym stopniu naturalną strukturę przyrody ożywionej i nieożywionej. Na jej obszarze znajduje się Rezerwat Przyrody Nieożywionej „Skamieniałe miasto”, wyznaczono obszary NATURA 2000 ze względu na występowanie chronionych gatunków ryb (boleń, brzanka, głowacz białopłetwy, minóg strumieniowy i łosoś (aktualnie pochodzący z zarybiania prowadzonego przez WWF), a także ze względu na występowanie siedlisk związanych z kamieńcami.

Dolina Biała Tarnowska jest korytarzem ekologicznym o znaczeniu krajowym i regionalnym. Może zapewniać łączność obszarów NATURA 2000 pomiędzy obszarami alpejskim i kontynentalnym. Rzeka stanowi kluczowy element doliny rzecznej, jednak rolę korytarza ekologicznego może spełnić dopiero wtedy, gdy nie tylko w samym cieku ale również w jego otoczeniu np. nadbrzeżnych zaroślach łęgowych, zachowana będzie łączność siedlisk, które tworzyć będą mozaikę o wysokim stopniu zróżnicowania gatunkowego roślin i zwierząt.

Niestety istniejące na tym obszarze antropogeniczne bariery ekologiczne, zwłaszcza wysokie progi wodne, ograniczają wydolność ekologiczną korytarza, szczególnie w odniesieniu do gatunków zagrożonych w tym przede wszystkim ryb dwuśrodowiskowych.

Projekt udrożnienia korytarza ekologicznego Białej Tarnowskiej został zaplanowany jako kompleksowe działania w celu osiągnięcia strategicznego celu ekologicznego tj. udrożnienia korytarza dla migracji zwierząt jakim jest dolina rzeki Biała Tarnowska obejmująca korytarz ichtiologiczny oraz korytarz dla zwierząt lądowych. Działania te koncentrują się na likwidacji istniejących barier migracyjnych (stopni wodnych, i hydrotechnicznej zabudowy podłużnej rzeki i jej dopływów), odtworzeniu siedlisk zarówno w korycie rzeki (tarlisk i żerowisk dla ryb) jak i w strefie zalewowej (łęgi i siedliska rozrodu dla płazów). Znaczną cześć projektu stanowią także działania polegające na wzmocnieniu lub ponownego wprowadzenia cennych dla funkcjonowania doliny Białej Tarnowskiej przyrodniczo gatunków: ryb (łosoś, troć wędrowna, certa, pstrąg, lipień, brzanka, boleń), skójki gruboskorupowej, kumaka górskiego. Natomiast odtworzenie w górnej części rzeki, korytarza swobodnej migracji rzeki, oddziaływać będzie na przywrócenie naturalnego reżimu hydrologicznego w dolinie, który jest podstawą funkcjonowania siedlisk i zachowania różnorodności gatunkowej.
Całkowity koszt Projektu: 18 728 717,00 PLN Kwota dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego: 15 919 409,45 PLN

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Fundusz Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko