WWF Poland - WWF chroni rzeki

WWF chroni rzeki

 / ©: WWF / Michel ROGGO
aereal landscape river
© WWF / Michel ROGGO

Rzeki „żyją” – podmywają brzegi, ich wody niosą kamienie, piasek i muł, z których usypują łachy, wyspy i delty.
Ich nieujarzmione wody nieustannie tworzą nowe meandry, po setkach lat potrafią też powrócić do swych starych koryt. Szerokie, często zalewane wezbranymi wodami doliny rzek należą do najżyźniejszych miejsc na Ziemi. Dzięki tym przejawom życia rzeki i związanej z nimi różnorodności środowisk, rzeki i ich doliny są to miejsca o niezwykłym bogactwie przyrody. W Europie, pomimo tego, że doliny rzeczne zajmują zaledwie ok. 7% jej powierzchni, jest z nimi związanych ponad 50 % występujących na naszym kontynencie gatunków roślin.

Historia człowieka nierozerwalnie związana była z rzekami - oferowały one ludziom możliwość dostępu do wody pitnej, były źródłem pożywienia, ułatwiały przemieszczanie się. Przez tysiące lat człowiek żył w harmonii z naturalnym rytmem rzek, korzystając z ich bogatych, odnawialnych zasobów. Era intensywnego przekształcania rzek przez człowieka rozpoczęła się wraz z rozwojem rolnictwa. Lasy rosnące na żyznych glebach zalewanych dolin rzek i nadrzeczne mokradła ustępowały miejsca łąkom i pastwiskom.

Proces przekształcania rzek przyspieszył wraz z rozwojem przemysłu. Prostowano i skracano bieg rzek, umacniano brzegi, likwidowano meandry, boczne odgałęzienia nurtu rzeki i starorzecza, osuszano nadrzeczne mokradła. Wzdłuż rzek budowano wały, które odcinały doliny od corocznych zalewów. Poprzegradzano rzeki zaporami. Bardzo intensywnie poławiano ryby. Do wód rzek spływały równocześnie coraz większe ilości nieoczyszczonych ścieków.

W rezultacie bogactwo przyrodnicze rzek zaczęło ulegać degradacji. Proces ten przebiega szczególnie gwałtownie od lat 50-tych XX wieku. O tego czasu do chwili obecnej aż 2.000 spośród 10.000 gatunków słodkowodnych występujących na świecie wyginęło lub stało się zagrożone wymarciem. Niestety, podobnie jest w Polsce – aktualnie ponad połowa gatunków ryb jest zagrożona wyginięciem.

Duże rzeki Polski łączą góry z morzem - u podnóża gór rodzą się jesiotry, łososie, trocie wędrowne, które później powędrują w dół rzeki i będą dorastały w Bałtyku. Wisła i Odra zbierając wody ich dopływów z terenów całej Polski niosą do Bałtyku wielkie ilości zanieczyszczeń. Dzikie łososie będziemy mieli w Bałtyku tylko wtedy, gdy przywrócimy im możliwość wędrówki poprzegradzanymi tamami rzekami, a czystą wodę w morzu będziemy mieć tylko wtedy, gdy oczyścimy nasze rzeki.

Przekształcenia rzek i ich dolin są groźne w skutkach również dla nas samych - w ich wyniku, paradoksalnie, wzrosło zagrożenie powodziami, a rzeki zatraciły zdolność do samooczyszczania się.

Projekty WWF Polska na rzecz ochrony rzek: